1. Thận yếu là gì?

Thận là hai cơ quan nhỏ hình hạt đậu, nằm ở hai bên cột sống, ngang vùng thắt lưng. Nhiệm vụ chính của thận là lọc máu, loại bỏ chất thải và nước thừa ra ngoài để tạo thành nước tiểu. Thận còn giúp ổn định huyết áp, hỗ trợ quá trình tạo máu và góp phần duy trì sức khỏe của xương. 

Thận giúp cơ thể lọc máu và đào thải chất thải qua nước tiểu mỗi ngày.

“Thận yếu” là cách gọi thường dùng để mô tả tình trạng chức năng thận suy giảm, nhưng đây không phải là một thuật ngữ chẩn đoán y khoa cụ thể. Chức năng thận có thể suy giảm do nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau, trong đó bệnh thận mạn là một trong những nguyên nhân thường gặp. Về mặt lâm sàng, suy giảm chức năng thận có thể xảy ra cấp tính hoặc kéo dài, mạn tính: 

• Bệnh thận mạn: là tình trạng bất thường về cấu trúc hoặc chức năng của thận kéo dài ít nhất 3 tháng, có thể biểu hiện bằng giảm mức lọc cầu thận hoặc các dấu hiệu tổn thương thận. Bệnh thường tiến triển từ từ và có thể kéo dài nhiều năm. 
• Tổn thương thận cấp: là tình trạng suy giảm đột ngột chức năng thận, thường diễn biến trong vài giờ đến vài ngày. Nguyên nhân có thể liên quan đến mất nước, nhiễm trùng nặng, tắc nghẽn đường tiết niệu hoặc một số thuốc và bệnh lý khác. Tình trạng này cần được phát hiện và điều trị sớm để hạn chế biến chứng và nguy cơ tổn thương thận kéo dài. 

2. Cách nhận biết thận khỏe hay yếu qua dấu hiệu cơ thể

Một số thay đổi trong sinh hoạt hằng ngày như lượng nước tiểu, màu sắc hoặc tính chất nước tiểu, tình trạng phù, mệt mỏi hay ngứa da có thể gợi ý chức năng thận đang gặp vấn đề. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu và cũng có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác. Đặc biệt, bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể không có triệu chứng rõ ràng dù chức năng thận đã bắt đầu suy giảm. Vì vậy, không thể dựa vào việc cơ thể không có triệu chứng để khẳng định thận hoàn toàn khỏe mạnh. 

2.1. Biểu hiện thường thấy khi thận khỏe mạnh

Khi thận hoạt động tốt, cơ thể thường có những biểu hiện sau:

• Lượng và tần suất đi tiểu tương đối ổn định, không có thay đổi bất thường kéo dài.
• Nước tiểu vàng nhạt, trong, không lẫn máu và không có bọt kéo dài.
• Không bị phù ở mặt, mí mắt, bàn chân hay mắt cá chân.
• huyết áp ổn định, ăn ngủ bình thường, không mệt mỏi kéo dài.

Tuy nhiên, không có các dấu hiệu trên chưa đủ để khẳng định thận hoàn toàn khỏe mạnh. Bệnh thận, đặc biệt bệnh thận mạn ở giai đoạn sớm, có thể chưa gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, khi có yếu tố nguy cơ hoặc cần đánh giá chức năng thận, nên thực hiện các xét nghiệm phù hợp theo chỉ định của bác sĩ thay vì chỉ dựa vào biểu hiện cơ thể. 

2.2. Dấu hiệu cho thấy thận có thể đang suy yếu

Khi thận bị tổn thương hoặc chức năng lọc máu suy giảm, cơ thể có thể gặp một hoặc nhiều dấu hiệu dưới đây:

• Nước tiểu có nhiều bọt: Bọt xuất hiện thường xuyên, kéo dài và khó tan có thể là dấu hiệu protein niệu (có protein trong nước tiểu), gợi ý tổn thương màng lọc cầu thận 
• Tiểu ra máu: nước tiểu có màu hồng, đỏ hoặc nâu sẫm như nước trà.
• Tiểu đêm nhiều lần: bạn phải thức dậy đi tiểu nhiều lần, dù không uống nhiều nước trước khi ngủ.
• Phù mặt, mí mắt, chân tay: mí mắt sưng nề, rõ nhất vào buổi sáng. Bàn chân, mắt cá chân có thể sưng to, ấn vào để lại vết lõm.
• mệt mỏi, da xanh xao: khi bệnh thận mạn tiến triển, thận có thể giảm sản xuất erythropoietin (EPO) – hormone kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Điều này làm tăng nguy cơ thiếu máu, khiến người bệnh thường xuyên mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và da xanh xao. 
• Da khô, ngứa: thường gặp ở người mắc bệnh thận mạn giai đoạn tiến triển.
• Chán ăn, buồn nôn, sụt cân: khi chức năng thận suy giảm đáng kể, các chất chuyển hóa có thể tích tụ trong máu, gây rối loạn tiêu hóa, giảm cảm giác ngon miệng và ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng. 
• Chuột rút, mất ngủ, khó thở: chuột rút có thể liên quan đến rối loạn điện giải hoặc khoáng chất; mất ngủ có thể xuất phát từ ngứa da, hội chứng chân không yên hoặc các rối loạn đi kèm bệnh thận. Khó thở có thể xảy ra khi cơ thể bị ứ dịch, gây phù phổi hoặc do thiếu máu nặng.

Phù mặt, mí mắt, chân tay có thể là dấu hiệu gợi ý thận yếu

Những dấu hiệu trên không đặc hiệu cho bệnh thận và không phải trường hợp nào mắc bệnh thận cũng xuất hiện đầy đủ triệu chứng. Đặc biệt, nếu có tiểu ra máu, phù tăng nhanh hoặc thay đổi rõ rệt lượng nước tiểu, người bệnh nên đi khám sớm. Trường hợp khó thở đột ngột, đau ngực, tiểu rất ít hoặc không tiểu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

3. Đau lưng, yếu sinh lý có phải do thận yếu?

Đây là thắc mắc rất thường gặp. Thực tế, phần lớn trường hợp đau lưng, mỏi gối bắt nguồn từ cơ, xương khớp hoặc cột sống, không phải từ thận. Đau do thận thường nằm ở vùng hông lưng, ngay dưới xương sườn, ở một hoặc cả hai bên. Cơn đau có thể kèm sốt, tiểu buốt hoặc tiểu ra máu nếu liên quan đến nhiễm trùng hay sỏi thận.

Bệnh thận mạn giai đoạn muộn có thể ảnh hưởng đến đời sống tình dục. Tuy nhiên, giảm ham muốn hay rối loạn cương dương thường liên quan đến nhiều nguyên nhân khác như bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn nội tiết hoặc yếu tố tâm lý. Ngoài ra, nước tiểu vàng sẫm thường gặp khi cơ thể thiếu nước hoặc nước tiểu cô đặc, nhưng cũng có thể liên quan đến một số bệnh lý gan mật hoặc tác dụng phụ của thuốc. 

Vì vậy, khi tìm hiểu cách nhận biết thận khỏe hay yếu, không nên chỉ dựa vào đau lưng mỏi gối, suy giảm sinh lý hay màu sắc nước tiểu để tự kết luận. Bạn cũng không nên tự mua thuốc “bổ thận” khi chưa được thăm khám.

4. Làm sao để biết chính xác thận khỏe hay yếu?

Để đánh giá chính xác chức năng thận, người bệnh cần thực hiện các xét nghiệm và thăm khám theo chỉ định của bác sĩ. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), bệnh thận mạn ở giai đoạn sớm thường không có triệu chứng rõ ràng và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm máu hoặc nước tiểu. 

4.1. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp đánh giá chức năng lọc của thận thông qua chỉ số creatinin. Đây là sản phẩm chuyển hóa được tạo ra chủ yếu từ hoạt động của cơ bắp và được đào thải phần lớn qua thận. Khi chức năng lọc của thận suy giảm, creatinin có thể tích tụ và tăng nồng độ trong máu.

Tuy nhiên, nồng độ creatinin còn chịu ảnh hưởng của khối lượng cơ, chế độ ăn và một số yếu tố khác. Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp chỉ số này với tuổi và giới tính thông qua công thức tính để ước tính mức lọc cầu thận (eGFR).

eGFR phản ánh khả năng lọc máu của thận, được tính bằng đơn vị ml/phút/1,73 m². Chỉ số càng thấp thường cho thấy chức năng lọc của thận càng suy giảm.

Xét nghiệm máu giúp bác sĩ đánh giá khả năng lọc máu của thận.

4.2. Xét nghiệm nước tiểu

Bình thường, màng lọc cầu thận có khả năng giữ lại phần lớn protein trong máu, đặc biệt là albumin. Khi cầu thận bị tổn thương, albumin có thể thoát qua màng lọc và xuất hiện trong nước tiểu. Vì vậy, xét nghiệm albumin niệu giúp phát hiện tổn thương thận từ giai đoạn sớm, ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng hoặc mức lọc cầu thận vẫn còn trong giới hạn bình thường.

Trong đó, xét nghiệm tỷ lệ albumin/creatinin niệu (UACR) được sử dụng phổ biến để đánh giá tình trạng albumin niệu. 

Bên cạnh đó, tổng phân tích nước tiểu có thể phát hiện một số bất thường như protein, hồng cầu, bạch cầu hoặc nitrit. Những dấu hiệu này giúp bác sĩ định hướng các vấn đề như tổn thương cầu thận, chảy máu đường tiết niệu hoặc nhiễm trùng tiết niệu.

Tuy nhiên, albumin niệu có thể tăng tạm thời do sốt, nhiễm trùng đường tiết niệu, vận động thể lực cường độ cao hoặc một số tình trạng cấp tính khác. Vì vậy, một kết quả bất thường chưa đủ để khẳng định mắc bệnh thận mạn. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại để xác nhận và đánh giá tình trạng tổn thương thận có kéo dài ít nhất 3 tháng hay không. 

4.3. Siêu âm thận

Siêu âm thận là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn, không gây đau và không sử dụng tia X, giúp bác sĩ đánh giá kích thước, hình dạng và cấu trúc của thận. Qua siêu âm, bác sĩ có thể phát hiện một số bất thường như sỏi thận, nang thận, thận ứ nước do tắc nghẽn đường tiết niệu, bất thường cấu trúc hoặc thay đổi kích thước thận.

Ngoài ra, siêu âm còn hỗ trợ đánh giá tình trạng nhu mô thận và phát hiện một số dấu hiệu gợi ý bệnh thận mạn tính, chẳng hạn thận teo nhỏ hoặc tăng độ hồi âm nhu mô. 

5. Những ai nên kiểm tra thận định kỳ?

Bạn nên kiểm tra thận định kỳ nếu thuộc một trong các nhóm sau:

• Người mắc đái tháo đường hoặc tăng huyết áp: đây là hai nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn.
• Người có bệnh tim mạch.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận: Đặc biệt là người có cha mẹ, anh chị em ruột mắc bệnh thận mạn hoặc các bệnh thận di truyền.
• Người cao tuổi.
• Người thường xuyên dùng thuốc giảm đau chống viêm, hoặc từng bị sỏi thận, viêm thận.

Với những người có nguy cơ cao, xét nghiệm định kỳ là cách nhận biết thận khỏe hay yếu từ sớm, trước khi xuất hiện triệu chứng. Bác sĩ sẽ tư vấn tần suất kiểm tra phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người.

6. Khi nào cần đi khám?

Bệnh thận có thể tiến triển âm thầm nên bạn không nên chờ đến khi xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng mới đi kiểm tra. Hãy chủ động thăm khám nếu nhận thấy những thay đổi bất thường như nước tiểu có bọt kéo dài, tiểu ra máu, phù mặt hoặc chân, tiểu đêm nhiều lần, thay đổi lượng nước tiểu hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Đặc biệt, người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc tiền sử bệnh thận nên kiểm tra chức năng thận định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. 

Người bệnh cũng cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu sau:

• Lượng nước tiểu giảm hẳn hoặc không đi tiểu được.
• Phù tăng nhanh, kèm khó thở.
• Đau tức ngực, tim đập không đều.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc co giật.
• Sốt cao rét run kèm đau vùng hông lưng, tiểu ra máu.

Người có biểu hiện sốt cao kèm đau hông lưng, tiểu máu cần đi khám 

Bệnh thận thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Vì thế, cách nhận biết thận khỏe hay yếu không chỉ là quan sát các dấu hiệu bất thường của cơ thể, mà còn cần kết hợp thăm khám và xét nghiệm định kỳ, nhất là ở người có bệnh nền. Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ đánh giá chức năng thận, xác định nguyên nhân và đưa ra biện pháp điều trị, theo dõi phù hợp nhằm làm chậm tiến triển bệnh và hạn chế biến chứng. 

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, bạn được bác sĩ thăm khám và thực hiện các xét nghiệm máu, nước tiểu, siêu âm cần thiết để đánh giá chức năng thận. Khi cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.