1. Hạch lành tính là gì?

Để hiểu đúng, tránh nhầm lẫn với hạch ác tính, bạn cần lưu ý: 

1.1. Khái niệm hạch lành tính

Hạch lành tính là tình trạng hạch bạch huyết sưng to do phản ứng miễn dịch thông thường của cơ thể hoặc do sự xuất hiện của các tế bào lành tính không phải ung thư, không liên quan đến bệnh lý ác tính. Hạch có thể to lên khi cơ thể đang chống lại nhiễm trùng, viêm nhiễm hoặc các tác nhân kích thích khác.

Hạch lành tính thường có kích thước nhỏ (1 - 2 cm), hình bầu dục hoặc tròn, bề mặt nhẵn, khi sờ vào hơi chắc hoặc mềm, di động dễ dưới da, không dính chặt vào mô xung quanh. Nhiều trường hợp hạch lành tính gây đau nhẹ khi ấn vào, đau tăng khi có viêm nhiễm kèm theo. Đây là dấu hiệu cho thấy hạch đang hoạt động để chống lại sự tấn công của tác nhân gây bệnh.

Hạch lành tính thường có xu hướng phát triển chậm, không xâm lấn mô xung quanh, có thể tự nhỏ lại sau một thời gian và ít gây nguy hiểm. Tuy nhiên, một số loại hạch lành tính đặc thù vẫn có thể có kích thước lớn, cần chẩn đoán phân biệt kỹ với khối u lympho.

Hầu hết trường hợp nổi hạch lành tính do cơ thể phản ứng trước yếu tố gây viêm

1.2. Phân biệt hạch ác tính và lành tính

Có thể dựa trên một số tiêu chí sau để nhận diện ban đầu sự khác nhau giữa hai loại hạch này:

Những tiêu chí này chỉ có tác dụng nhận diện ban đầu, để chẩn đoán chính xác vẫn cần tới sự thăm khám, đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.

2. Vì sao hạch lành tính xuất hiện?

Hạch bạch huyết có nhiệm vụ loại bỏ tác nhân gây hại và kích hoạt, sản sinh tế bào miễn dịch để bảo vệ cơ thể. Khi có sự xâm nhập của mầm bệnh hoặc yếu tố kích thích viêm, hạch sẽ xảy ra quá trình tăng sinh tế bào dẫn đến thay đổi kích thước. Vì thế, sự xuất hiện của hạch lành tính thường là kết quả từ: 

• Nhiễm trùng cấp tính hoặc mạn tính do: viêm họng, viêm amidan, cảm cúm, nhiễm virus đường hô hấp, nhiễm trùng răng miệng, viêm tai giữa,... Những trường hợp này hạch thường sưng to tạm thời.
• Phản ứng viêm không đặc hiệu như: dị ứng, viêm mô mềm, viêm khớp,...
• Sự hiện diện của các mô lạc chỗ: Một số mô bình thường (như tuyến giáp, tuyến nước bọt) có thể xuất hiện trong hạch từ quá trình phôi thai và tồn tại lành tính.

Ngoài ra, sau khi tiêm vắc xin, nhất là vắc xin phòng virus, cơ thể sẽ kích hoạt hệ miễn dịch nên có thể xuất hiện hạch lành tính, thường ở nách hoặc cổ và tự hết sau vài ngày đến vài tuần.

3. Chẩn đoán và xử trí hạch lành tính như thế nào?

Phương pháp chẩn đoán và khắc phục đối với loại hạch này như sau:

3.1. Chẩn đoán

Phần lớn hạch lành tính không gây nguy hiểm và có thể tự khỏi khi các yếu tố kích thích được loại bỏ. Tuy nhiên, người bệnh cần thăm khám ngay nếu:

• Hạch khu trú trên 3 tuần không có dấu hiệu giảm.
• Hạch ngày càng tăng kích thước.
• Xuất hiện nhiều hạch ở các vị trí khác nhau.
• Có kèm sốt kéo dài, giảm cân nhanh chóng không rõ nguyên nhân.

Khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ đánh giá vị trí, kích thước, tính chất di động, mức độ gây đau của hạch để có cơ sở chẩn đoán ban đầu. 

Sau quá trình này, bác sĩ sẽ chỉ định bệnh nhân tiến hành một số kiểm tra cận lâm sàng như:

• Siêu âm hạch: Đánh giá cấu trúc bên trong hạch, phân biệt hạch viêm và hạch nghi ngờ ác tính đồng thời theo dõi sự thay đổi kích thước của hạch theo thời gian. Hạch lành tính thường có cấu trúc đồng nhất, rốn hạch rõ.
• Xét nghiệm hỗ trợ: xét nghiệm máu, chọc hút tế bào,... nhằm loại trừ bệnh lý nghiêm trọng nếu có nghi ngờ.
• Trong một số trường hợp khó phân biệt với u lympho, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết hạch để xét nghiệm hóa mô miễn dịch hoặc sinh học phân tử.

Bệnh nhân trong quá trình khám hạch cổ

3.2. Điều trị

Với đa số trường hợp, hạch lành tính tự thoái triển. Người bệnh cần tránh sờ nắn vị trí hạch, đồng thời theo dõi kích thước hạch mỗi tuần và các dấu hiệu đi kèm như: độ cứng, mức độ đau, sự tăng lên hoặc giảm số lượng hạch,... cùng triệu chứng toàn thân như sốt, mệt mỏi, đau họng,... Nếu hạch không thuyên giảm hoặc có dấu hiệu bất thường, cần đi khám lại.

Một số trường hợp hạch xuất hiện do viêm nhiễm, tùy từng nguyên nhân gây nên, bác sĩ sẽ chỉ định hướng điều trị cụ thể, như: 

• Viêm họng, viêm amidan: dùng thuốc kháng sinh, giảm viêm theo chỉ định của bác sĩ kết hợp với súc miệng nước muối hàng ngày.
• Bệnh răng miệng: điều trị sâu răng, viêm lợi, áp xe răng.
• Nhiễm trùng da: làm sạch vết thương, tránh để nhiễm khuẩn lan rộng.

Khi ổ viêm được giải quyết, hệ miễn dịch ổn định trở lại, hạch sẽ tự thoái lui. 

Nếu được chỉ định dùng thuốc, người bệnh cần uống thuốc theo đơn

3.3. Hỗ trợ điều trị

Trong thời gian điều trị, bệnh nhân cũng cần duy trì:

• Nghỉ ngơi đầy đủ, không thức khuya.
• Uống đủ 2 lít nước/ngày, tăng cường rau xanh và trái cây để cải thiện khả năng miễn dịch.
• Hạn chế dùng đồ uống có cồn, đồ ăn cay nóng, tránh hút thuốc lá.
• Giữ vệ sinh vùng tai - mũi - họng và răng miệng sạch sẽ để kiểm soát viêm nhiễm hiệu quả. 

Người bệnh tuyệt đối không xoa bóp, day ấn hoặc đắp thuốc nam lên hạch với mong muốn hạch nhanh tan. Những hành động này rất dễ kích thích hạch viêm nặng hơn hoặc làm lu mờ các triệu chứng quan trọng cần theo dõi.

Trong trường hợp đã điều trị nhưng khi kết thúc phác đồ, hạch không nhỏ lại, hạch to dần hoặc xuất hiện thêm nhiều hạch mới, hạch trở nên cứng, ít di động, sụt cân, mệt mỏi kéo dài,... người bệnh cần tái khám ngay. Khi tái khám, bác sĩ sẽ đánh giá lại và có phương án kịp thời để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm.

Lưu ý: Mọi đánh giá về hạch chỉ mang tính chất tham khảo; việc xác định chính xác bản chất hạch cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa thông qua các xét nghiệm cần thiết.

Hạch lành tính đa số không nguy hiểm và thường liên quan đến phản ứng miễn dịch của cơ thể. Việc hiểu đúng nguyên nhân gây nên và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp người bệnh tránh được những lo lắng không cần thiết.

Khi cần được tư vấn hoặc thăm khám chuyên sâu, Quý khách hàng có thể liên hệ Hệ thống Y tế MEDLATEC qua hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ và đặt lịch nhanh chóng.