1. Triệu chứng cho thấy cơ thể bị say kháng sinh 

Người gặp tác dụng phụ của thuốc kháng sinh (dân gian còn gọi là say thuốc kháng sinh) thường biểu hiện triệu chứng như buồn nôn, khó chịu tại cổ họng, ngực hoặc vùng bụng, dễ khiến người bệnh mệt mỏi, chán ăn. 

Buồn nôn là một trong số những dấu hiệu cho thấy cơ thể bị say kháng sinh

Ngoài những dấu hiệu kể trên, việc sử dụng thuốc kháng sinh đôi khi còn gây hiện tượng chóng mặt, đau tại vùng thượng vị, nổi ban, đi ngoài ra phân lỏng, khô miệng. Thậm chí, người bệnh có nguy cơ phải đối mặt với nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng khác, đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời. 

2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng say thuốc kháng sinh 

Say thuốc kháng sinh thường bị thúc đẩy bởi một vài yếu tố như: 

2.1. Niêm mạc dạ dày bị kích ứng

Nhiều loại kháng sinh sau khi được cơ thể hấp thụ có thể gây kích ứng dạ dày, kéo theo cảm giác nóng rát. Tình trạng kích ứng này còn là nguyên nhân dẫn đến triệu chứng buồn nôn sau khi dùng thuốc. 

2.2. Hệ vi sinh vật trong đường ruột mất cân bằng

Bên cạnh tiêu diệt vi khuẩn có hại, kháng sinh còn khiến nhiều lợi khuẩn trong đường ruột suy giảm. Chúng là những vi khuẩn cần thiết cho đường ruột, giúp tiêu hóa thức ăn và đào thải độc tố. Khi hệ vi sinh vật trong đường ruột không còn ở trạng thái cân bằng, người bệnh thường cảm thấy đau bụng, khó tiêu hóa, buồn nôn. 

Nghiêm trọng hơn, mất cân bằng hệ vi sinh có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Clostridioides difficile phát triển quá mức, gây tiêu chảy nặng và viêm đại tràng. Đặc biệt phổ biến khi dùng amoxicillin, clindamycin, cephalosporin hoặc fluoroquinolone.

2.3. Viêm thực quản do thuốc

Một số kháng sinh như doxycycline, tetracycline, clindamycin có thể tiếp xúc trực tiếp và gây kích ứng niêm mạc thực quản (thậm chí loét), nếu uống không đủ nước hoặc nằm ngay sau khi uống thuốc. Triệu chứng thường gặp là đau ngực, đau khi nuốt, khó nuốt. Đây là tổn thương trực tiếp tại thực quản, khác về bản chất với trào ngược axit dạ dày (GERD). 

Niêm mạc dạ dày bị kích ứng là một trong những nguyên nhân gia tăng nguy cơ say kháng sinh

3. Giải đáp thắc mắc: Bị say thuốc kháng sinh nên làm gì?

Mọi người không nên chủ quan nếu nhận thấy dấu hiệu cảnh báo tình trạng say kháng sinh. Bởi nếu không kịp thời phát hiện và xử lý, tính mạng của người bệnh có thể bị đe dọa. Trong quá trình dùng thuốc, nếu cảm thấy cơ thể xuất hiện triệu chứng bất thường giống như say kháng sinh, bạn cần bình tĩnh và xử lý theo hướng dẫn dưới đây: 

• Liên hệ ngay với bác sĩ và không tự ý ngừng thuốc: Khi cơ thể biểu hiện triệu chứng giống như gặp tác dụng phụ, bạn cần tạm ngừng sử dụng thuốc và thông báo ngay cho bác sĩ hoặc nhờ người thân đưa đến cơ sở y tế để kiểm tra. Tuyệt đối không tự ý ngừng kháng sinh giữa chừng khi chưa có chỉ định của bác sĩ, vì việc này có thể khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn và dẫn đến kháng thuốc. Chỉ bác sĩ mới có thể quyết định cần đổi thuốc, giảm liều hay xử lý tác dụng phụ song song.
• Ghi lại thông tin thuốc: Trường hợp được đưa đến cơ sở y tế, bạn nên mang theo bao bì thuốc đang dùng hoặc ghi lại thông tin và cung cấp cho bác sĩ. 

Bị say thuốc kháng sinh nên làm gì là băn khoăn của nhiều người bệnh

Trong trường hợp tình trạng buồn nôn sau khi dùng kháng sinh chỉ ở mức độ nhẹ, không kèm theo triệu chứng nghiêm trọng, bạn có thể áp dụng một số cách xử lý sau: 

• Ăn những món ăn dễ tiêu hóa như cháo, súp, món hầm. 
• Uống nhiều nước hoặc uống thêm một số đồ uống giúp làm dịu dạ dày như trà gừng, chè hoa cúc. Đồng thời, bạn cần hạn chế tiêu thụ nước uống có gas, rượu bia, cà phê. 
• Ăn thành nhiều bữa trong ngày để tránh tạo áp lực lên đường tiêu hóa.
• Trong vòng 30 phút kể từ khi uống thuốc, bạn không nên đi nằm nghỉ ngay. Đặc biệt với các kháng sinh như doxycycline, tetracycline, clindamycin, nên uống với ít nhất 200ml nước và ngồi thẳng ít nhất 30 phút để tránh viêm loét thực quản.
• Tránh tiêu thụ thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, đồ ăn cay nóng hoặc chế biến sẵn. 
• Nếu buồn nôn do kháng sinh ảnh hưởng đến sinh hoạt, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp hỗ trợ phù hợp. 

Nếu không may người thân gặp phải tác dụng phụ nghiêm trọng khi dùng thuốc kháng sinh như khó thở, nổi mề đay toàn thân, tụt huyết áp, nghi ngờ sốc phản vệ, bạn cần nhanh chóng gọi cấp cứu. Trong lúc chờ cấp cứu, bạn nên để nạn nhân nằm tại nơi thông thoáng, không tự ý sơ cứu nếu không được nhân viên y tế hướng dẫn. Người có tiền sử dị ứng kháng sinh nặng nên hỏi bác sĩ về việc được trang bị bút tiêm epinephrine để xử lý khẩn cấp sốc phản vệ trước khi cấp cứu đến.

4. Các tác dụng phụ khác 

Phần lớn thuốc kháng sinh đều có nguy cơ gây ra một số tác dụng phụ. Trong đó, những tác dụng phụ thường gặp phải kể đến là:

• Đau dạ dày. 
• Chuột rút. 
• Nhạy cảm khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. 
• Sốt do thuốc – cần phân biệt với sốt do nhiễm trùng chưa được kiểm soát. Nếu sốt xuất hiện hoặc kéo dài trong khi dùng kháng sinh, bạn cần thông báo ngay cho bác sĩ. 
• Ngứa rát âm đạo, đau khi quan hệ tình dục ở nữ giới. 
• Răng ố vàng. 
• Tiêu chảy liên quan đến C. difficile với những biểu hiện như phân lỏng nhiều lần trong ngày, có thể kèm sốt và đau quặn bụng,... bạn cần đến cơ sở y tế ngay, không tự điều trị.

Sử dụng kháng sinh thường xuyên dễ gây đau dạ dày

Ngoài những tác dụng phụ kể trên, thuốc kháng sinh đôi khi còn gây một số phản ứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh. Cụ thể như:

• Sốc phản vệ. 
• Lên cơn co giật. 
• Mất bạch cầu hạt là phản ứng hiếm gặp nhưng đe dọa tính mạng, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng huyết. 
• Khó thở. 
• Nổi mề đay. 
• Hội chứng Stevens-Johnson. 

5. Cần lưu ý gì khi dùng kháng sinh?

Tác dụng phụ hay say thuốc kháng sinh có thể phần nào được giảm thiểu nếu mọi người ghi nhớ các nguyên tắc dưới đây: 

• Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ: Thuốc kháng sinh nói chung chủ yếu được chỉ định cho người mắc bệnh lý liên quan đến nhiễm khuẩn. Nếu nguyên nhân gây bệnh là do virus, kháng sinh thường không phát huy tác dụng. Do đó, mọi người không nên tự sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. 
• Tuân thủ chỉ dẫn về liều dùng và uống đủ liệu trình: Không tự ý tăng, giảm liều hoặc kết hợp với những loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thảo dược khác. 
• Kết hợp dùng thêm men vi sinh: Trong thời gian điều trị bằng kháng sinh, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung men vi sinh để cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột. Lưu ý uống men vi sinh cách xa thời điểm uống kháng sinh ít nhất 2 giờ để tránh kháng sinh tiêu diệt lợi khuẩn vừa bổ sung.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh: Ưu tiên các loại thực phẩm giàu dưỡng chất và lợi khuẩn. Trong đó, sữa chua, ngũ cốc nguyên hạt là một số nhóm thực phẩm rất tốt cho đường ruột. 
• Theo dõi phản ứng của cơ thể: Nếu tác dụng phụ sau khi dùng thuốc không thuyên giảm và ngày càng nghiêm trọng, bạn cần trao đổi tình hình ngay với bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được thăm khám. 

Mọi người chỉ sử dụng kháng sinh nếu được bác sĩ kê đơn cụ thể

Đến đây, mọi người chắc hẳn đã biết rõ bị say thuốc kháng sinh nên làm gì. Nếu tác dụng phụ chỉ ở mức độ nhẹ, nhanh chóng biến mất sau một thời gian, bạn không cần quá lo lắng. Tuy nhiên với tác dụng phụ nghiêm trọng, bạn không nên tự xử lý tại nhà mà hãy nhanh chóng tìm đến cơ sở y tế hoặc trao đổi tình hình ngay với bác sĩ. Để được tư vấn, giải đáp các thắc mắc về y tế hoặc đặt lịch khám sức khỏe, Quý khách có thể liên hệ với Hệ thống Y tế MEDLATEC qua tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.