1. Suy thận giai đoạn 5 là gì?

Bệnh thận mạn được chia thành 5 giai đoạn dựa trên mức lọc cầu thận ước tính (eGFR). Đây là chỉ số cho biết lượng máu thận lọc được trong một phút. Khi eGFR dưới 15 mL/phút/1,73 m², người bệnh được chẩn đoán bệnh thận mạn giai đoạn 5. Nói cách khác, phần thận còn hoạt động bình thường chỉ dưới 15%. Giai đoạn này còn được gọi là suy thận giai đoạn cuối hoặc suy thận độ 5.

1.1. Ý nghĩa của chỉ số eGFR

Chỉ số eGFR được tính từ nồng độ creatinin trong máu, kết hợp với tuổi và giới tính. Vì vậy, bạn không nên tự xếp giai đoạn bệnh chỉ dựa vào một lần xét nghiệm. Bệnh thận mạn chỉ được chẩn đoán khi tổn thương về cấu trúc và chức năng thận kéo dài từ 3 tháng trở lên. Trước khi kết luận Suy thận giai đoạn 5, bác sĩ thường xem xét thêm kết quả xét nghiệm nước tiểu, siêu âm thận và sự thay đổi của chỉ số qua nhiều lần đo.

Bạn nên thực hiện xét nghiệm máu và nước tiểu để đánh giá chính xác chức năng thận.

1.2. Phân biệt với tổn thương thận cấp

Chức năng thận cũng có thể giảm rất sâu trong tổn thương thận cấp. Ví dụ, sỏi kẹt trên đường tiểu có thể gây tắc nghẽn, khiến nước tiểu không lưu thông và chức năng thận suy giảm nặng. Khác với bệnh thận mạn, tình trạng cấp tính có thể cải thiện nếu nguyên nhân được xử trí kịp thời. Do đó, khi được thông báo “suy thận độ 5”, bạn nên hỏi bác sĩ đây là tổn thương cấp hay giai đoạn cuối của bệnh thận mạn. Hướng điều trị và tiên lượng của hai tình trạng này khác nhau.

2. Dấu hiệu thường gặp khi bệnh thận mạn tiến đến giai đoạn cuối

Bệnh thận thường không gây triệu chứng ở giai đoạn sớm, vì cơ thể vẫn thích nghi được với mức suy giảm chức năng thận đáng kể. Khi chức năng thận giảm nhiều, chất thải và nước tích tụ trong cơ thể có thể gây ra các biểu hiện sau:

• Mệt mỏi, da xanh xao: Tình trạng này liên quan đến chất thải tích tụ trong máu và thiếu máu do bệnh thận.
• Phù: Phù thường xuất hiện ở mắt cá, bàn chân, bàn tay hoặc vùng quanh mắt.
• Chán ăn, buồn nôn, sụt cân: Buồn nôn và nôn ở giai đoạn này thường rõ hơn vào buổi sáng.
• Ngứa da, đau đầu, khó tập trung: Theo tài liệu của NHS, ngứa, đau đầu và suy giảm nhận thức thường xuất hiện thêm ở giai đoạn 5.
• Khó thở: Khó thở xảy ra do cơ thể ứ dịch, có trường hợp dịch tích tụ ở phổi.
• Thay đổi tiểu tiện: Người bệnh có thể đi tiểu đêm nhiều hơn, hoặc lượng nước tiểu giảm dần.

Người bệnh suy thận giai đoạn cuối thường cảm thấy mệt mỏi kéo dài và giảm sức khỏe rõ rệt.

3. Mức độ nguy hiểm và các biến chứng cần lưu ý

Ở Suy thận giai đoạn 5, thận không còn điều hòa tốt nước, muối và các chất khoáng. Vì vậy, nhiều cơ quan trong cơ thể bị ảnh hưởng. Các biến chứng thường gặp bao gồm:

• Tăng kali máu: Biến chứng này có thể gây yếu cơ và rối loạn nhịp tim nguy hiểm.
• Quá tải dịch, tăng huyết áp: Tình trạng này làm tăng gánh nặng cho tim và có thể gây phù phổi.
• Thiếu máu, rối loạn chuyển hóa xương: Các rối loạn này liên quan đến mất cân bằng canxi và phốt pho.
• Nhiễm toan chuyển hóa: Máu bị toan hóa do thận không đào thải được axit.
• Hội chứng urê máu cao: Người bệnh có thể thờ ơ, ngủ gà, co giật, rối loạn tâm thần rồi đi vào hôn mê.

Nếu không được điều trị thay thế thận, tình trạng này có thể dẫn đến tử vong. Tuy vậy, tiên lượng của mỗi người rất khác nhau. Tiên lượng phụ thuộc vào tuổi, bệnh nền, phương pháp điều trị và mức độ tuân thủ. Các con số về thời gian sống lan truyền trên mạng không áp dụng chung cho mọi trường hợp.

4. Suy thận độ 5 có phải chạy thận ngay không?

Không phải trường hợp nào cũng phải lọc máu ngay khi eGFR giảm dưới 15. Theo hướng dẫn của NICE (Viện Y tế và Chất lượng Điều trị Quốc gia Anh), bác sĩ cân nhắc bắt đầu lọc máu trong các trường hợp sau:

• Triệu chứng urê máu cao ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Có rối loạn sinh hóa, hoặc quá tải dịch không kiểm soát được.
• eGFR khoảng 5–7 ml/phút/1,73 m², ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng.
• Quyết định này được người bệnh, gia đình và nhóm điều trị cùng đưa ra.

Người bệnh ở giai đoạn này nên được tư vấn sớm, vì một số phương pháp cần thời gian chuẩn bị. Ví dụ, khi chọn chạy thận nhân tạo qua cầu nối động – tĩnh mạch (fistula), bác sĩ thường tạo cầu nối khoảng 6 tháng trước thời điểm dự kiến lọc máu để mạch máu kịp trưởng thành.

5. Các lựa chọn điều trị hiện nay

Hiện có ba phương pháp giúp lọc máu thay thận: chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng và ghép thận. Lựa chọn thứ tư là điều trị bảo tồn, tức chăm sóc mà không lọc máu hay ghép thận. Mỗi phương pháp có ưu, nhược điểm riêng và ảnh hưởng khác nhau đến sinh hoạt.

5.1. Lọc máu: chạy thận nhân tạo và lọc màng bụng

Chạy thận nhân tạo dùng máy để bơm máu qua bộ lọc bên ngoài cơ thể, sau đó đưa máu đã lọc trở lại. Phương pháp này thường thực hiện tại cơ sở y tế khoảng 3 lần mỗi tuần.

Lọc màng bụng dùng lớp màng lót trong ổ bụng để lọc chất thải và dịch dư thừa, và người bệnh có thể tự thực hiện tại nhà sau khi được hướng dẫn.

Cả hai phương pháp đều không chữa khỏi bệnh thận, nhưng giúp hỗ trợ chức năng thận.

5.2. Ghép thận

Ghép thận được xem là lựa chọn tối ưu cho người bệnh giai đoạn 5 cần điều trị thay thế thận. Sau ghép, người bệnh cần dùng thuốc hằng ngày để hệ miễn dịch không đào thải quả thận mới. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể được ghép thận trước khi cần lọc máu, nếu bệnh tiến triển chậm và triệu chứng còn kiểm soát được bằng chế độ ăn và thuốc. Không phải ai cũng đủ điều kiện ghép. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện sức khỏe của người bệnh trước khi chỉ định.

Sau ghép thận, người bệnh cần dùng thuốc chống thải ghép theo đúng chỉ định của bác sĩ.

5.3. Điều trị bảo tồn không lọc máu

Một số người bệnh suy thận giai đoạn 5 có tuổi cao hoặc nhiều bệnh nặng kèm theo. Với nhóm này, lọc máu có thể không mang lại nhiều lợi ích. Điều trị bảo tồn hướng đến các mục tiêu sau:

• Giữ chức năng thận còn lại lâu nhất có thể.
• Kiểm soát các triệu chứng như buồn nôn, chán ăn.
• Kiểm soát các vấn đề đi kèm như thiếu máu.
• Duy trì chất lượng cuộc sống.

Phương pháp này không chữa khỏi bệnh thận. Vì vậy, người bệnh và gia đình nên trao đổi kỹ với bác sĩ trước khi lựa chọn.

6. Chăm sóc người bệnh suy thận độ 5 tại nhà

Chế độ ăn uống giúp duy trì cân bằng dinh dưỡng, muối và khoáng chất, đồng thời giúp quá trình điều trị hiệu quả hơn. Người bệnh nên làm việc với chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng kế hoạch ăn uống. Một số điểm người bệnh và gia đình nên lưu ý bao gồm:

• Ăn uống theo kết quả xét nghiệm: Lượng muối, kali, phốt pho, đạm và nước sẽ được bác sĩ hướng dẫn điều chỉnh riêng cho từng người. Nhu cầu đạm có thể thay đổi khi người bệnh bắt đầu lọc máu.
• Duy trì đủ năng lượng: Người bệnh không nên ăn quá ít calo để giảm cân, kể cả khi thừa cân. Ăn đủ năng lượng giúp ngăn sụt cân và duy trì khối cơ.
• Dùng thuốc theo chỉ định: Bạn không nên tự ý dùng thuốc giảm đau, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa hỏi bác sĩ. Một số loại có thể gây hại cho thận hoặc làm tăng kali máu.
• Theo dõi tại nhà: Ghi lại cân nặng, huyết áp và lượng nước tiểu mỗi ngày giúp phát hiện sớm tình trạng ứ dịch.
• Quan tâm đến tinh thần: Giai đoạn chuyển sang lọc máu thường khó khăn, và người bệnh có thể trải qua nhiều cảm xúc khác nhau khi thích nghi. Sự đồng hành của gia đình giúp người bệnh duy trì điều trị lâu dài.

Người bệnh nên được chuyên gia dinh dưỡng tư vấn để điều chỉnh lượng muối, kali, phốt pho và nước phù hợp.

7. Khi nào cần đến cơ sở y tế ngay?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế cấp cứu khi xuất hiện một trong các dấu hiệu sau:

• Khó thở, không nằm thẳng được.
• Phù tăng nhanh hoặc tăng cân nhanh trong vài ngày.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu.
• Đau ngực, tim đập nhanh hoặc không đều.
• Yếu cơ nhiều.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc co giật.
• Nôn liên tục, không ăn uống được.
• Sốt, hoặc vùng đặt ống thông, cầu nối mạch máu bị sưng đỏ, đau, chảy dịch.

Bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, phù tăng nhanh hoặc tiểu rất ít.

Suy thận giai đoạn 5 là tình trạng nghiêm trọng, nhưng người bệnh vẫn có nhiều lựa chọn điều trị để duy trì sự sống và chất lượng cuộc sống. Việc chuẩn bị sớm, hiểu rõ từng phương pháp và tái khám đều đặn giúp người bệnh chủ động hơn trong quá trình điều trị. Khi có dấu hiệu bất thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Nếu cần kiểm tra chức năng thận, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại MEDLATEC, người bệnh được bác sĩ thăm khám và chỉ định các xét nghiệm máu, nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Kết quả giúp đánh giá tình trạng thận và theo dõi diễn tiến bệnh. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.