1. Đặc điểm của cây xạ đen 

Cây xạ đen được xếp vào họ thực vật Celastraceae. Loài thực vật này hiện phát triển mạnh tại các tỉnh thuộc khu vực miền núi phía Bắc như Hòa Bình, Ninh Bình. 

Về mặt hình thái, cây xạ đen là loại thực vật lai giữa dạng thân leo và thân gỗ với chiều dài trung bình từ 3 đến 10m. Chúng thường phát triển thành từng cụm. Trong đó, các cây non có màu xám nhạt, không bị lông bao phủ. Còn cây trưởng thành lại có màu xanh nâu và được bao bọc bởi nhiều lông. 

Lá là bộ phận được sử dụng nhiều nhất trên cây xạ đen 

Lá của loài cây này sắp xếp so le nhau, mỗi chiếc lá có hình dáng bầu dục với đầu nhọn. Mỗi chiếc lá rộng 3 đến 5cm, dài 7 đến 12cm, viền lá có răng cưa. Phần cuống lá xạ đen thường chưa đến 1 cm. 

Cứ vào khoảng tháng 3 đến tháng 5 hằng năm, xạ đen sẽ vào mùa hoa. Đặc điểm của hoa xạ đen là có màu trắng, kết cấu 5 cánh, mọc theo chùm tại vị trí nách lá hoặc ngọn lá. 

Sau khi hoa tàn, quả xạ đen thường xuất hiện. Quả của loại cây này gần tương tự quả trứng. Khi còn non, quả có màu xanh và chuyển sang màu vàng khi chín. Quả xạ đen có thể tách thành 3 mảnh, thời điểm quả nở rộ là từ tháng 8 đến tháng 12.

Bộ phận được sử dụng nhiều nhất trên cây xạ đen là phần lá. Theo đó, người ta thường thu hoạch khi lá già. Lá xạ đen sau đó cần được rửa sạch, cắt nhỏ và mang đi phơi hoặc sấy khô. 

2. Phân biệt cây xạ đen và xạ vàng 

Cây xạ đen dễ bị nhầm lẫn với nhiều loại thực vật khác cùng họ như cây xạ vàng. Cả hai loại cây này đều được khai thác để làm dược liệu. Do đó, mọi người cần chú ý quan sát, phân biệt chính xác. Cụ thể: 

• Cây xạ đen: Lá tương đối dày và có màu xanh tím, phần thân cây sẫm màu. Khi phơi hoặc sấy khô, lá của xạ đen không giòn và dễ bị vò nát, tỏa ra hương thơm nhẹ. Ngoài ra, thân xạ đen khi phơi khô cũng chuyển thành màu đen, có mùi thơm. 
• Cây xạ vàng: Lá mỏng, màu xanh lá, viền lá không có răng cưa giống như xạ đen. Khi phơi hoặc sấy khô, lá xạ đen thường trở nên giòn và dễ nát. Phần thân khi phơi khô thường chuyển sang màu trắng, không có mùi thơm giống xạ đen. 

Cây xạ vàng thường dễ bị nhầm với cây xạ đen 

3. Tác dụng của cây xạ đen 

Cây xạ đen còn được biết đến với tên gọi là cây ung thư. Bởi trong thành phần của loài thực vật này chứa nhiều hoạt chất như polyphenol, flavonoid, tanin, sesquiterpene,... có khả năng phòng ngừa ung thư. Theo đó, tác dụng của cây xạ đen được thể hiện thông qua những khía cạnh như:

• Kiểm soát sự phát triển của khối u: Các hoạt chất tìm thấy trong cây xạ đen như flavonoid, polyphenol và quinone có tác dụng ức chế tế bào ung thư phát triển, kiểm soát sự phát triển của khối u cũng như phòng ngừa di căn. 
• Chống oxy hóa: Tanin, flavonoid, quinone cũng giữ vai trò như chất chống oxy hóa, có khả năng ngăn ngừa gốc tự do, bảo vệ tế bào khỏi yếu tố gây hại.
• Chống nhiễm khuẩn: Hợp chất saponin triterpenoid được tìm thấy trên các bộ phận của cây xạ đen có thể ngăn chặn nhiều loại vi khuẩn tấn công cơ thể. 

Phòng ngừa ung thư là một trong số những tác dụng của cây xạ đen

Ngoài ra, cây xạ đen còn có tác dụng an thần, kích thích lưu thông máu não. Cụ thể như: 

• An thần: Xạ đen rất giàu saponin và quinon, hai hợp chất này có thể tác động đến hệ thần kinh trung ương, hỗ trợ kiểm soát tâm trạng, giảm căng thẳng. 
• Thúc đẩy lưu thông máu não: Trong xạ đen có chứa α-amyrin và β-amyrin giúp chống viêm, ngăn chặn yếu tố gây hại tấn công hệ thần kinh, đồng thời kích thích lưu thông máu não. Nhờ vậy, cơ thể cũng dễ ngủ hơn khi những triệu chứng khó chịu như đau nhức đầu, chóng mặt dần biến mất. 

4. Có nên uống xạ đen hàng ngày không?

Thực tế, nhiều người thường có thói quen uống nước xạ đen hàng ngày. Mặc dù có tác dụng nhất định đối với sức khỏe nhưng mọi người cũng không nên quá lạm dụng cây xạ đen. 

Bạn không nên uống nước xạ đen mỗi ngày nếu chưa được bác sĩ chỉ định và hướng dẫn

Trường hợp sử dụng trong thời gian dài hoặc quá liều lượng xạ đen, cơ thể có thể gặp phải một số tác dụng phụ như đau bụng, buồn nôn, đi ngoài ra phân lỏng,... Thậm chí, loại thảo dược này dễ gây tình trạng thiếu máu, suy giảm chức năng gan thận. 

Vậy nên nếu chưa thăm khám, tham khảo tư vấn của bác sĩ, bạn tốt nhất không nên uống nước xạ đen hằng ngày. 

5. Lưu ý khi sử dụng cây xạ đen 

Trong Đông y, xạ đen thường được chỉ định cho nhiều đối tượng như người bị rối loạn giấc ngủ, người mắc chứng viêm khớp, người bị cao huyết áp, bệnh nhân bị sỏi thận,... Tuy vậy, loại thảo dược này không thích hợp sử dụng cho những đối tượng dưới đây: 

• Phụ nữ đang trong thời kỳ mang thai hoặc vẫn cho con bú. 
• Bệnh nhân bị thiếu máu. 
• Bệnh nhân bị suy gan hoặc suy thận. 
• Bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc chống đông máu hoặc thuốc kiểm soát huyết áp. 

Người có tiền sử bị thiếu máu không nên sử dụng xạ đen

Trong quá trình áp dụng bài thuốc từ cây xạ đen, người bệnh có nguy cơ xuất hiện những tác dụng phụ như buồn nôn, tiêu chảy, tụt huyết áp, khô miệng,... Nếu các triệu chứng này có xu hướng kéo dài, bạn cần tạm ngừng sử dụng xạ đen và trao đổi ngay với bác sĩ. 

Bên cạnh đó, trước khi áp dụng bất kỳ bài thuốc nào từ cây xạ đen, bạn cần lưu ý:

• Không tự ý kết hợp xạ đen với loại thảo dược khác khi chưa được thầy thuốc hướng dẫn. 
• Sử dụng theo đúng liều lượng và chú ý quan sát biểu hiện của cơ thể. 
• Không nên lạm dụng xạ đen trong thời gian dài. 

Mong rằng thông tin chia sẻ trong bài viết này đã giúp bạn đọc hiểu hơn về tác dụng của cây xạ đen. Trước khi áp dụng các bài thuốc từ cây xạ đen, bạn tốt nhất hãy đi khám và tham khảo tư vấn của bác sĩ để phòng ngừa rủi ro. Nếu còn băn khoăn chưa biết nên khám ở địa chỉ y tế nào, bạn có thể lựa chọn Hệ thống Y tế MEDLATEC. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ cụ thể hơn.