1. Cách nhận biết thuốc hết hạn 

Phần lớn các loại thuốc đều bao gồm hoạt chất và tá dược. Trong đó, hoạt chất là nhóm thành phần có tác dụng điều trị, còn tá dược sẽ giữ vai trò ổn định và duy trì thời gian bảo quản của thuốc. Thời hạn sử dụng của mỗi loại thuốc chính là thời gian thuốc còn phát huy hiệu quả và đảm bảo an toàn cho người dùng. 

Tùy vào từng loại thuốc, hạn sử dụng có thể dài hoặc ngắn (phổ biến dao động từ 12 đến 60 tháng). Nếu thuốc đã hết hạn sử dụng, mọi người tốt nhất không nên dùng dưới bất kỳ hình thức nào. 

Sau khi hết hạn, một số loại thuốc có thể thay đổi thành phần hóa học, tuy nhiên rủi ro lớn nhất là thuốc bị giảm hoạt lực, không còn đảm bảo hiệu quả điều trị như mong muốn. Đối với từng dạng thuốc, bạn có thể nhận biết thuốc đã hết hạn hay chưa thông qua một số dấu hiệu như: 

• Với thuốc dạng lỏng: Tách lớp, màu sắc thay đổi, xuất hiện mùi lạ. 
• Với thuốc tiêm: Xuất hiện kết tủa hoặc vẩn đục, màu sắc thay đổi. 
• Với thuốc viên: Viên thuốc mềm và dễ vỡ, màu sắc biến đổi, có dấu hiệu chuyển màu. 

Thuốc viên hết hạn thường thay đổi màu sắc, mềm và dễ vỡ

Lưu ý rằng không phải tất cả các loại thuốc khi hết hạn đều xuất hiện thay đổi về kết cấu hay màu sắc. Thực tế, một số sản phẩm thuốc chỉ biến đổi thành phần hóa học nhưng bên ngoài không hề thay đổi nhiều, khiến người dùng khó phát hiện. Vì vậy trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào, bạn đều phải kiểm tra hạn sử dụng ghi trên bao bì. 

2. Tác hại của một số loại thuốc khi hết hạn 

Phần lớn thuốc khi hết hạn đều không còn duy trì tác dụng như ban đầu. Đặc biệt với các bệnh lý mạn tính, việc dùng thuốc hết hạn có thể đe dọa tính mạng vì thuốc không còn đủ khả năng kiểm soát tình trạng bệnh ổn định. 

2.1. Thuốc kháng sinh 

Thực tế, nhiều người vẫn có thói quen tích trữ Thuốc kháng sinh (chủ yếu là thuốc kê đơn cũ nhưng chưa uống hết). Tuy vậy, kháng sinh khi hết hạn thường giảm tác dụng, không còn duy trì hiệu quả tiêu diệt vi khuẩn như ban đầu. 

Sử dụng kháng sinh hết hạn thường không còn tác dụng tiêu diệt vi khuẩn

Theo FDA, việc sử dụng kháng sinh bị giảm hoạt lực có thể dẫn đến thất bại trong điều trị và làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh. 

2.2. Những loại thuốc dạng lỏng 

Nếu sử dụng các loại thuốc dạng lỏng đã hết hạn như thuốc nhỏ mắt, nhỏ tai,... người dùng có nguy cơ bị nhiễm khuẩn, nhiễm nấm. Đặc biệt với thuốc nhỏ mắt, dù không có dấu hiệu biến đổi bên ngoài, rủi ro nhiễm khuẩn vẫn rất cao khi quá hạn sử dụng, dễ gây viêm kết mạc hoặc các tổn thương nghiêm trọng khác. 

Thuốc nhỏ mắt khi hết hạn sẽ bị biến chất dễ gây tổn thương mắt

So với thuốc viên, các loại thuốc dạng lỏng yêu cầu bảo quản phức tạp hơn. Chẳng hạn với thuốc chứa hoạt chất Nitroglycerin nhạy cảm với ánh sáng và nhiệt độ cần chứa đựng trong chai tối màu. Khi kiểm tra, nếu thuốc đã hết hạn, bạn tốt nhất không nên tiếp tục sử dụng.

2.3. Các loại thuốc khác 

Không chỉ thuốc kháng sinh hay thuốc dạng nước mà nhiều loại thuốc khác khi hết hạn cũng tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe người dùng, nhất là một số loại thuốc dưới đây: 

• Insulin: Hầu như không còn tác dụng kiểm soát đường huyết. Nếu người bệnh sử dụng thuốc này, đường huyết có thể tăng cao không kiểm soát, dẫn đến nguy cơ nhiễm toan ceton (một biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường). Sau khi mở nắp, insulin cần được dùng trong vòng 30 đến 60 ngày. 
• Thuốc tránh thai: Khi nồng độ hormone trong thuốc thay đổi, tác dụng tránh thai sẽ không được đảm bảo. 
• Thuốc tuyến giáp: Sử dụng thuốc tuyến giáp quá hạn thường không còn tác dụng điều tiết, bổ sung hormone cần thiết cho người bệnh. 
• Thuốc chống kết tập tiểu cầu: Khi hết hạn sẽ bị đổi màu, không còn hiệu quả điều trị, thậm chí gây nguy hiểm cho người dùng do không ngăn chặn được các biến cố tim mạch. 

3. Giải đáp câu hỏi: Uống thuốc hết hạn có sao không?

Khi sử dụng thuốc hết hạn nhiều hay ít đều tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe. Đối với những loại thuốc điều trị bệnh thông thường như cảm cúm, hạ sốt,... mức độ gây nguy hiểm khi hết hạn có thể không cao như các nhóm thuốc khác bởi tác dụng phụ thấp. Mặc dù vậy, tác dụng của chúng hầu như không thể duy trì như ban đầu. 

Không phải ai cũng biết tác hại khi uống thuốc hết hạn

Còn với nhóm thuốc điều trị bệnh mạn tính như tim mạch, ung thư, rối loạn huyết áp,... nguy cơ lớn nhất không đến từ độc tính trực tiếp của thuốc mà đến từ việc thuốc không còn đủ hoạt lực để kiểm soát bệnh. Điều này có thể khiến tình trạng bệnh tiến triển xấu, dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như đau thắt ngực, đột quỵ, thậm chí đe dọa tính mạng. 

Mặt khác, khi đã quá thời hạn sử dụng, các thành phần trong thuốc có xu hướng biến chất. Dù thực tế rất ít loại thuốc trở nên độc hại ngay sau khi hết hạn, nhưng sự thay đổi về thành phần hóa học hoặc sự xâm nhập của vi khuẩn (đặc biệt trong thuốc dạng lỏng) có thể gây ra các phản ứng không mong muốn như dị ứng hoặc kích ứng. 

Đối với thuốc kháng sinh hết hạn, tác dụng tiêu diệt vi khuẩn của chúng thường giảm sút. Việc sử dụng kháng sinh không đủ nồng độ không những không tiêu diệt được vi khuẩn mà còn thúc đẩy quá trình kháng kháng sinh, làm cho những lần điều trị sau này trở nên khó khăn và phức tạp hơn. 

4. Cách xử lý nếu vô tình uống phải thuốc hết hạn 

Trường hợp vô tình uống phải thuốc quá hạn, bạn nên bình tĩnh theo dõi phản ứng của cơ thể. Bạn tuyệt đối không nên tự ý tìm cách nôn ra, vì hành động này có thể gây viêm phổi do hít sặc hoặc tổn thương thực quản. Thay vào đó, hãy liên hệ với bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn về mức độ rủi ro dựa trên loại thuốc cụ thể mà bạn đã uống. 

Trường hợp uống phải thuốc dạng lỏng hết hạn nhưng chưa đổi màu, không có kết tủa và không có mùi bất thường, bạn hãy chú ý theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu cảm thấy đau đầu, buồn nôn, nhịp tim tăng nhanh,... bạn cần nhanh chóng nhờ người đưa đến cơ sở y tế. Khi đến cơ sở y tế, bạn nên mang theo bao bì thuốc để bác sĩ dễ dàng hơn trong việc xác định nguyên nhân và xử lý kịp thời. 

Khi cảm thấy triệu chứng khó chịu sau khi dùng thuốc hết hạn, bạn nên nhờ người đưa đến cơ sở y tế

Đối với trẻ nhỏ, người già hoặc người không tỉnh táo, quá trình dùng thuốc cần có sự giám sát chặt chẽ của người thân hoặc nhân viên y tế. Nếu dùng thuốc đã dự trữ từ trước, bạn cần chú ý kiểm tra hạn sử dụng và quan sát xem thuốc có bị biến chất hay không. 

Nhìn chung, uống thuốc hết hạn có sao không còn tùy thuộc vào từng loại thuốc, mức độ hấp thụ của cơ thể. Ngay sau khi phát hiện đã dùng thuốc quá hạn, bạn nên bình tĩnh theo dõi phản ứng của cơ thể và tìm đến cơ sở y tế để được trợ giúp. Nếu cần kiểm tra tình hình sức khỏe hoặc tư vấn thêm các thông tin về y tế, Quý khách có thể liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hỗ trợ 24/7.