1. Viêm điểm bám gân là gì?

Viêm điểm bám gân là tình trạng viêm tại điểm bám nơi gân, dây chằng hoặc vỏ sợi khớp gắn vào xương. Đây là bệnh thường gặp trong các bệnh lý viêm hệ thống như viêm cột sống dính khớp hoặc viêm khớp vảy nến. Trong khi thoái hóa gân (tendinopathy) chủ yếu do quá tải cơ học. 

Cấu trúc này tuy có diện tích tiếp xúc nhỏ nhưng lại phải liên tục gánh chịu các mô-men xoắn và tải trọng cơ học lớn. Khi lực tác động vượt quá ngưỡng chịu đựng sinh lý của tổ chức mô, mạng lưới sợi gân sẽ bị rách ở cấp độ vi thể, kích hoạt phản ứng viêm tại điểm bám, dẫn đến hình thành gai xương. Trong một số trường hợp có thể gây hủy xương tại vùng điểm bám. 

Bệnh lý này có thể xuất hiện ở bất kỳ khớp nào trên cơ thể, nhưng tập trung nhiều nhất ở các khớp chịu lực và khớp vận động tần suất cao như gân Achilles (gót chân), gan bàn chân, khớp gối, và khớp vai. Viêm điểm bám gân điển hình thường gặp ở các vị trí này, đặc biệt khi xuất hiện ở nhiều vị trí cùng lúc cần nghĩ đến bệnh lý viêm hệ thống. 

Ở chi trên, tổn thương thường gặp là viêm gân duỗi cổ tay tại lồi cầu ngoài xương cánh tay (tennis elbow), tuy nhiên đây chủ yếu là thoái hóa gân do quá tải chứ không phải viêm điểm bám gân trong bối cảnh viêm hệ thống. 

Viêm điểm bám gân gây ra các cơn đau nhức cục bộ và làm suy giảm biên độ vận động

2. Nguyên nhân gây ra tình trạng viêm điểm bám gân

Sự khởi phát của bệnh lý có thể do nhiều nguyên nhân như tình trạng quá tải cơ học, thoái hóa do tuổi tác và các rối loạn chuyển hóa sâu bên trong cơ thể: 

2.1. Vận động quá mức

Chuyển động lặp đi lặp lại hoặc lực tác động đột ngột là thủ phạm chính gây đứt gãy mạng lưới gân. Bất kỳ chuyển động mạnh nào tác động lên vùng quanh khớp đều tạo ra các vi chấn thương không thể tự phục hồi kịp thời. 

Ví dụ, việc đánh trái tay sai kỹ thuật trong môn quần vợt khiến gân khuỷu tay bị căng giãn quá mức. Đối với người chạy bộ, việc tăng quãng đường đột ngột hoặc mang giày không có lớp đệm hỗ trợ gót chân sẽ tạo ra lực phản chấn trực tiếp từ mặt đất, gây viêm bao gân gót. 

2.2. Tuổi tác

Quá trình lão hóa tự nhiên tỷ lệ thuận với mức độ suy yếu của hệ cơ xương khớp. Theo thời gian, tốc độ tổng hợp nguyên bào sợi suy giảm, khiến cấu trúc gân mất dần tính đàn hồi, trở nên khô cứng và dễ bị tổn thương. Những người trong độ tuổi từ 30 - 50 có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do cấu trúc gân bắt đầu thoái hóa, nhưng cường độ lao động tay chân vẫn còn rất cao. 

2.3. Bệnh nền chuyển hóa

Các bệnh lý như béo phì và đái tháo đường cũng tác động xấu lên cấu trúc gân. Cụ thể, khi lượng đường trong máu duy trì ở mức cao kéo dài, quá trình glycation sẽ làm các bó gân bị dày lên, xơ cứng và suy giảm độ dẻo dai, khiến gân dễ bị rách ngay cả khi chỉ chịu lực tác động nhẹ. 

Đồng thời, tình trạng béo phì làm tăng đột biến tải trọng cơ học lên các điểm bám gân ở chi dưới (khớp gối, gót chân), buộc các bó cơ phải căng gồng liên tục để chống đỡ trọng lượng cơ thể dư thừa. Giảm cân 5 - 10% trọng lượng cơ thể có thể giảm đáng kể tải trọng lên các điểm bám gân và cải thiện triệu chứng.

2.4. Viêm trong cơ thể và di truyền

Nhiều trường hợp viêm gân không xuất phát từ chấn thương ngoại lực mà là biểu hiện của các bệnh lý tự miễn hệ thống như viêm cột sống dính khớp hay viêm khớp vảy nến. Lúc này, hệ thống miễn dịch bị rối loạn, nhận diện nhầm cấu trúc gân là kháng nguyên lạ và huy động bạch cầu đến tấn công. 

Yếu tố di truyền cũng có thể là yếu tố nguyên nhân. Sự hiện diện của allele HLA-B27 (không phải đột biến gen) trong gia đình khiến bệnh nhân có tính mẫn cảm cao, dễ bùng phát viêm điểm bám gân gót chân và cột sống. HLA-B27 là yếu tố nguy cơ di truyền tăng nguy cơ mắc các bệnh viêm cột sống dính khớp, viêm khớp phản ứng và viêm khớp vảy nến có kèm enthesitis.

Tình trạng lão hóa có thể đẩy nhanh quá trình thoái hóa các điểm bám gân

3. Dấu hiệu cảnh báo bệnh lý

Ban đầu, bệnh diễn biến âm ỉ và không có biểu hiện rõ ràng. Người bệnh chỉ thực sự chú ý khi cấu trúc tổn thương bắt đầu ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt với những dấu hiệu như:

• Đau nhức khu trú: Người bệnh cảm nhận rõ cơn đau buốt ngay tại vị trí gân bám vào xương, chẳng hạn như mặt ngoài khuỷu tay hoặc phía sau gót chân. Cơn đau có xu hướng tăng vọt khi cố gắng gập duỗi khớp, và đặc biệt đau nhói lên khi dùng ngón tay ấn trực tiếp vào điểm bám. Cơn đau khi ấn trực tiếp vào điểm bám là dấu hiệu đặc trưng phân biệt viêm điểm bám gân với các bệnh lý khác.
• Sưng tấy và nóng đỏ: Vùng da bao quanh khu vực gân bị tổn thương thường sưng nề do sự thoát mạch của dịch viêm. Bề mặt da khu vực này thường nóng hơn vùng xung quanh, có thể kèm sưng đỏ. 
• Cứng khớp cơ học: Hiện tượng này thể hiện rõ rệt nhất vào buổi sáng. Các gân cơ như gân gót Achilles thường co cứng lại như bị bó chặt, khiến người bệnh cảm thấy đau đớn khi đi lại.
• Suy giảm chức năng vận động: Các cơn đau mạn tính ức chế phản xạ thần kinh vận động, khiến tay chân mất đi lực cơ bản. Người bệnh có thể gặp khó khăn ngay cả khi thực hiện một số hành động đơn giản như vặn xoay nắm cửa, vắt khăn,... Ở giai đoạn muộn, tại điểm bám sẽ xuất hiện các dải xơ cứng hoặc gai xương đâm vào phần mềm, làm mất hoàn toàn biên độ vận động của khớp.

Cơn đau nhói xuất hiện khi ấn trực tiếp khu vực điểm bám gân là dấu hiệu đặc trưng

4. Chẩn đoán viêm điểm bám gân

Cơn đau do viêm điểm bám gân rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý thoái hóa sụn khớp hay chèn ép thần kinh ngoại biên. Do đó, ngoài việc thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ chỉ định kết hợp thêm nhiều phương pháp khác để có kết luận chính xác:

• Siêu âm phần mềm: Sóng siêu âm tần số cao giúp bác sĩ quan sát chi tiết hình thái bó sợi collagen, đo lường độ dày của gân, phát hiện ổ tụ dịch và các vi tinh thể canxi lắng đọng. 
• Chụp X-quang và MRI: X-quang được sử dụng để loại trừ các rạn nứt xương và phát hiện các mỏ gai xương do vôi hóa điểm bám kéo dài. Đối với các gân nằm sâu bên trong ổ khớp, hình ảnh cộng hưởng từ cung cấp bản đồ tổn thương mô mềm ba chiều, đánh giá tỷ lệ rách đứt bán phần của gân cơ.
• Đo điện cơ (EMG): Các dây thần kinh chạy vắt ngang qua khớp (như khuỷu tay), nếu bị chèn ép sẽ gây tê buốt dọc chi, có biểu hiện tương tự như viêm gân. Việc đo điện cơ giúp bác sĩ kiểm tra tốc độ dẫn truyền, loại trừ triệt để hội chứng đường hầm thần kinh.
• Xét nghiệm máu: Trong trường hợp nghi ngờ viêm điểm bám gân do bệnh lý viêm hệ thống, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu (CRP, tốc độ lắng máu, yếu tố dạng thấp, kháng thể CCP) và đánh giá theo thang điểm MASES (Maastricht Ankylosing Spondylitis Enthesitis Score) để theo dõi tiến triển bệnh.

Siêu âm giúp phát hiện các vi tổn thương cấu trúc gân ngay cả khi chưa có biểu hiện sưng đau rõ rệt

5. Cách điều trị bệnh viêm điểm bám gân

Mục tiêu điều trị bệnh lý này không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm cơn đau mà còn phải tập trung vào việc xử lý viêm, giảm áp lực cơ học và kích thích quá trình tự chữa lành của mạng lưới collagen.

5.1. Nghỉ ngơi điều độ và sử dụng thuốc phù hợp

Nguyên tắc đầu tiên người bệnh cần đáp ứng là dừng các hoạt động gây áp lực lên vùng gân tổn thương. Bác sĩ có thể kê một số loại thuốc kháng viêm không steroid như ibuprofen để ức chế enzyme gây viêm, cắt đứt cơn đau cấp tính, NSAIDs như ibuprofen, naproxen có thể gây tác dụng phụ như loét dạ dày, tăng huyết áp, suy thận. Không nên dùng kéo dài mà không có chỉ định bác sĩ, đặc biệt ở người có bệnh nền dạ dày, tim mạch hoặc thận. 

Trong một số trường hợp nặng, người bệnh có thể sẽ được chỉ định tiêm corticosteroid trực tiếp tại chỗ. Tiêm corticosteroid tại chỗ cần thận trọng vì có nguy cơ làm yếu gân và tăng nguy cơ đứt gân. Không nên tiêm quá 2 - 3 lần/năm tại cùng một vị trí và tránh tiêm trực tiếp vào thân gân. 

Đối với viêm gân do nguyên nhân tự miễn, các bác sĩ chuyên khoa thường sẽ chỉ định sử dụng nhóm thuốc chống thấp khớp hoặc thuốc sinh học để can thiệp trực tiếp vào chuỗi phản ứng miễn dịch, ngăn chặn kháng thể phá hủy mô gân.

5.2. Thực hiện vật lý trị liệu và sóng xung kích

Việc thực hiện các bài tập cơ ly tâm dưới sự hướng dẫn của kỹ thuật viên sẽ giúp sắp xếp lại các bó sợi collagen theo đúng trục sinh lý. Đặc biệt, trị liệu bằng sóng xung kích tạo ra các chùm sóng âm áp suất cao bắn phá cơ học các khối mô sẹo xơ cứng và đập vụn cặn canxi bám chặt tại gân, đồng thời kích thích sự phát triển của hệ thống vi mạch máu mới để nuôi dưỡng mô.

Thực hiện vật lý trị liệu theo chỉ định của bác sĩ để điều trị bệnh 

5.3. Phẫu thuật ngoại khoa

Phẫu thuật là giải pháp cuối cùng, thường được cân nhắc khi tình trạng đau mạn tính kéo dài trên 12 tháng và bệnh nhân không đáp ứng với điều trị bảo tồn. Bác sĩ sẽ mổ cắt lọc, nạo bỏ hoàn toàn các mô gân thoái hóa, giải phóng áp lực cục bộ và đính khâu lại cấu trúc gân vào màng xương nhằm khôi phục giải phẫu ban đầu.

Viêm điểm bám gân tuy không đe dọa đến tính mạng nhưng ảnh hưởng lớn đến khả năng vận động và chất lượng sống của người bệnh. Do đó, ngay khi nhận thấy các dấu hiệu đau nhức khu trú, sưng tấy hay cứng khớp kéo dài, bạn không nên tự ý lạm dụng thuốc giảm đau tại nhà mà hãy đi thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Cơ xương khớp thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được các bác sĩ kiểm tra cụ thể hơn. Để đặt lịch khám, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 của MEDLATEC để được hỗ trợ.