1. Bàn chân bẹt ở trẻ em là gì?

Ở người khỏe mạnh, mặt trong của bàn chân có một phần cong lên gọi là vòm bàn chân. Cấu trúc này giúp trọng lượng cơ thể phân bổ đều khi đứng, đi hoặc chạy. Vòm bàn chân còn đóng vai trò như một bộ giảm xóc tự nhiên, giúp hạn chế lực tác động lên khớp cổ chân, đầu gối, hông và cột sống.

Bàn chân bẹt tức là khi đứng, gần như toàn bộ lòng bàn chân tiếp xúc với mặt sàn hoặc phẳng hoàn toàn. 

Ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, bàn chân thường có lớp mỡ dày ở lòng bàn chân nên nhìn giống bàn chân bẹt. Đây được gọi là bàn chân bẹt sinh lý và thường cải thiện khi trẻ lớn lên.

Nếu sau 5 - 6 tuổi vòm bàn chân vẫn không hình thành hoặc trẻ xuất hiện tình trạng đau nhức, khó vận động thì có thể là bàn chân bẹt bệnh lý và cần được thăm khám chuyên khoa.

Bàn chân bẹt ở trẻ em dưới 3 tuổi thường là biểu hiện sinh lý, có thể tự cải thiện

2. Nguyên nhân gây nên và dấu hiệu nhận diện bàn chân bẹt ở trẻ em

Hội chứng bàn chân bẹt ở trẻ hình thành do các nguyên nhân và có dấu hiệu nhận biết như sau:

2.1. Nguyên nhân

Có nhiều yếu tố khác nhau dẫn đến tình trạng bàn chân bẹt ở trẻ em, điển hình là:

• Yếu tố di truyền: Bàn chân bẹt là hội chứng có tính chất gia đình. Nếu cha hoặc mẹ từng bị bàn chân bẹt thì nguy cơ trẻ mắc tình trạng này sẽ cao hơn.
• Dây chằng lỏng lẻo: Trẻ có hệ thống dây chằng mềm và lỏng hơn bình thường sẽ khiến vòm bàn chân khó duy trì được trạng thái bình thường khi đứng hoặc vận động.
• Bất thường về xương khớp: Một số dị tật bẩm sinh liên quan trực tiếp đến xương cổ chân, xương gót hoặc các khớp bàn chân có thể làm cho vòm bàn chân không có khả năng phát triển bình thường.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể quá lớn tạo áp lực nặng lên bàn chân trong thời gian dài, khiến vòm bàn chân dễ bị xẹp xuống. Trẻ thừa cân thường có nguy cơ xuất hiện hoặc làm nặng thêm tình trạng bàn chân bẹt.
• Một số bệnh lý thần kinh - cơ: Các bệnh ảnh hưởng đến cơ và thần kinh như bại não, loạn dưỡng cơ hoặc hội chứng Down cũng có thể làm tăng nguy cơ bàn chân bẹt.

2.2. Dấu hiệu nhận biết

Cha mẹ có thể quan sát một số dấu hiệu dưới đây để nghi ngờ nguy cơ trẻ bị bàn chân bẹt: 

• Khi trẻ đứng thẳng, gần như không thấy khoảng trống ở mặt trong bàn chân.
• Trẻ hay bị đau bàn chân hoặc mỏi chân sau khi đi bộ, chạy nhảy trong thời gian ngắn.
• Trẻ có thể đi chân quay vào trong, bước đi không vững hoặc bị vấp ngã liên tục.
• Đế giày của trẻ thường có xu hướng phần mặt trong bị mòn nhiều hơn bình thường do sự thay đổi phân bố lực khi bước đi.
• Đau cổ chân, đầu gối hoặc cẳng chân.

Trẻ bị bàn chân bẹt, khi chân chạm đất thường không nhìn thấy vòm bàn chân như bình thường

3. Bàn chân bẹt ở trẻ em có gây nên nguy hiểm nào không?

Trường hợp bàn chân bẹt sinh lý, trẻ thường không đau và vẫn vận động bình thường. Vòm bàn chân có thể phát triển dần theo thời gian. Tuy nhiên, nếu bàn chân bẹt tiến triển nặng, trẻ có thể gặp khó khăn trong các hoạt động thể chất như chạy, nhảy, chơi thể thao,... 

Mặt khác, bàn chân bẹt sẽ bị mất chức năng giảm xóc của vòm bàn chân nên áp lực tác động lên các khớp tăng lên đáng kể. Điều này có thể khiến trẻ bị đau bàn chân, cổ chân, đầu gối, đau hông, đau lưng. Nếu không được can thiệp khi cần thiết, bàn chân bẹt có thể làm thay đổi trục chi dưới, ảnh hưởng đến tư thế và chức năng vận động của trẻ khi trưởng thành.

4. Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ con bị bàn chân bẹt?

Cha mẹ nên cho trẻ đến bác sĩ chuyên khoa thăm khám nếu trẻ trên 5 tuổi vẫn không có vòm bàn chân, bị đau chân thường xuyên, vận động khó khăn, bàn chân biến dạng rõ rệt,... 

Qua thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ quan sát hình dạng bàn chân khi trẻ đứng, đi lại và thực hiện một số nghiệm pháp đánh giá chức năng vòm bàn chân. Trẻ cũng sẽ được chỉ định chụp X-quang và các xét nghiệm chuyên sâu khác để có chẩn đoán chính xác. Sau quá trình này, dựa trên độ tuổi, nguyên nhân gây nên và mức độ của các triệu chứng mà trẻ gặp phải, bác sĩ sẽ lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Các trường hợp trẻ có bàn chân bẹt sinh lý thường được bác sĩ khuyến nghị theo dõi định kỳ. Trong quá trình phát triển của cơ thể, hầu hết trẻ gặp phải tình trạng này sẽ tự hình thành vòm bàn chân. Trẻ cũng có thể sẽ được hướng dẫn các bài tập tăng cường cơ bàn chân và cơ cẳng chân có thể hỗ trợ cải thiện chức năng vòm bàn chân. 

Ngoài ra, với trường hợp cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định cho trẻ sử dụng đế chỉnh hình được thiết kế riêng phù hợp với bàn chân của trẻ. Sử dụng đế chỉnh hình có tác dụng nâng đỡ vòm bàn chân và giúp cho lực phân bố đều hơn khi trẻ di chuyển.

Phẫu thuật là phương án cuối cùng được cân nhắc trong những trường hợp nặng, đau kéo dài hoặc thất bại với các phương pháp điều trị bảo tồn.

Bên cạnh các biện pháp điều trị chuyên môn từ bác sĩ, gia đình cũng nên khuyến khích trẻ vận động bằng cách: đi bộ, đạp xe, bơi lội để tăng cường sức mạnh cơ chân và hỗ trợ sự phát triển tự nhiên của bàn chân. Nếu trẻ được chỉ định tập phục hồi chức năng hoặc sử dụng đế chỉnh hình, cha mẹ cần giúp đỡ con duy trì đều đặn để đạt hiệu quả điều trị tốt hơn.

Trẻ cần được bác sĩ thăm khám để có phương án điều trị bàn chân bẹt phù hợp

Bàn chân bẹt ở trẻ em nếu được phát hiện và can thiệp đúng thời điểm sẽ giúp chức năng bàn chân được cải thiện và bảo vệ lâu dài cho sức khỏe hệ xương của trẻ trong tương lai.

Nếu còn thắc mắc nào khác về hội chứng này hoặc có nhu cầu đặt lịch khám cho trẻ cùng bác sĩ chuyên khoa của Hệ thống Y tế MEDLATEC, cha mẹ có thể liên hệ Hotline 1900 56 56 56 để được tư vấn và hỗ trợ nhanh chóng.