1. Bong gân ngón chân cái là gì?

Bong gân ngón chân cái có thể hiểu là tình trạng dây chằng quanh khớp ngón chân cái bị kéo giãn hoặc rách do chấn thương. Dây chằng có vai trò giữ ổn định khớp, vì vậy khi bị tổn thương, người bệnh thường cảm thấy đau, sưng và khó cử động ngón chân.

Tình trạng này thường xảy ra do các yếu tố:

• Ngón chân cái bị gập quá mức.
• Va đập mạnh ngón chân cái vào vật cứng.
• Chơi thể thao tiếp đất sai tư thế.
• Giày không vừa chân có thể làm tăng nguy cơ vấp, trượt dẫn đến chấn thương.
• Té ngã hoặc bị trượt chân.

Mang giày quá chật có nguy cơ bị bong gân ngón chân cái

2. Dấu hiệu cảnh báo bị bong gân ngón chân cái

Khi bị bong gân ngón chân cái, người bệnh sẽ thấy xuất hiện những triệu chứng sau:

• Ngón chân cái đau nhói ngay lập tức hoặc vài giờ sau đó. Người bệnh có thể đau tăng khi đi lại, đứng lâu hoặc cử động ngón chân. Trong trường hợp nặng, chỉ cần chạm nhẹ cũng thấy đau rõ rệt.
• Sưng và bầm tím quanh khớp ngón chân cái, mảng bầm tím có thể lan rộng quanh bàn chân. Tình trạng sưng thường rõ hơn trong 24 - 48 giờ đầu.
• Khó co duỗi ngón chân hoặc bước đi. Nếu dây chằng tổn thương nặng, khớp có thể mất ổn định khiến người bệnh đi khập khiễng.
• Cảm giác cứng khớp ngón chân, hạn chế vận động vào vài ngày sau đó.

Lưu ý quan trọng: Rất khó phân biệt bong gân và gãy xương ngón chân chỉ bằng triệu chứng lâm sàng. Nếu có các dấu hiệu sau, cần chụp X-quang ngay để loại trừ gãy xương:

• Đau dữ dội khi chạm vào xương ngón chân.
• Không thể đi quá 4 bước ngay sau chấn thương.
• Nghe thấy tiếng “rắc” hoặc “bộp” khi chấn thương xảy ra.
• Ngón chân bị biến dạng, lệch trục rõ rệt.

3. Khi bị bong gân ngón chân cái cần làm gì?

Khi bị bong gân ngón chân cái, người bệnh cần xử lý như sau để giảm đau, giảm sưng và giúp dây chằng phục hồi tốt hơn:

3.1. Nghỉ ngơi và hạn chế đi lại

Ngay sau chấn thương, cần hạn chế vận động bàn chân để tránh dây chằng bị tổn thương nặng hơn. Người bệnh nên hạn chế đứng lâu, tránh chạy nhảy, không chơi thể thao khi còn đau. Nếu đau nhiều, có thể dùng nạng hỗ trợ di chuyển trong vài ngày đầu.

3.2. Chườm lạnh giảm sưng đau

Chườm lạnh có tác dụng co mạch, giảm viêm và giảm đau trong 48 giờ đầu sau khi bị chấn thương. Người bệnh có thể dùng khăn lạnh hoặc túi đá chườm vào ngón chân bị đau 15 - 20 phút/lần, làm lại sau 2 - 3 giờ. Lưu ý, người bệnh không chườm lạnh bằng cách đặt đá trực tiếp lên da vì có thể gây bỏng lạnh.

Chườm lạnh ngón chân bị chấn thương trong 48 giờ đầu giúp giảm sưng 

3.3. Băng ép cố định ngón chân

Băng ép giúp hạn chế sưng và hỗ trợ ổn định khớp ngón chân cái. Có thể áp dụng kỹ thuật “buddy taping” - băng ngón chân cái với ngón chân thứ 2 để cố định, đặt gạc mỏng giữa hai ngón để tránh ma sát da. Người bệnh cũng có thể dùng băng thun quấn nhẹ quanh bàn chân. Tuy nhiên không nên băng quá chặt vì có thể cản trở lưu thông máu.

3.4. Kê cao chân khi nghỉ ngơi

Khi nằm nghỉ, người bệnh hãy dùng gối kê dưới chân. Việc nâng chân cao hơn vị trí của tim giúp máu tĩnh mạch lưu thông tốt hơn, hạn chế tình trạng ứ dịch tại vùng tổn thương. Nên duy trì tư thế này khoảng 15 - 30 phút mỗi lần và thực hiện nhiều lần trong ngày, đặc biệt trong 48 giờ đầu sau chấn thương.

3.5. Thăm khám và điều trị theo chỉ định của bác sĩ

Không phải mọi trường hợp bong gân ngón chân cái đều có thể tự điều trị tại nhà. Người bệnh cần đến cơ sở y tế để được kiểm tra ngay nếu:

• Đau dữ dội hoặc không thể đứng hoặc bước đi.
• Sưng to không giảm sau vài ngày hoặc ngày càng nghiêm trọng.
• Ngón chân lệch trục, cong bất thường hoặc mất khả năng cử động.
• Có dấu hiệu bầm tím lan rộng xuống bàn chân hoặc xuất hiện tụ máu lớn.

Để xác định mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ khám lâm sàng kiểm tra vị trí đau, mức độ sưng, khả năng vận động khớp, độ vững của dây chằng. Ngoài ra, người bệnh cũng sẽ được chỉ định:

• Chụp X-quang: xác định gãy xương hoặc trật khớp.
• Chụp MRI: chỉ định khi nghi ngờ rách dây chằng hoặc tổn thương mô mềm nghiêm trọng.

Sau khi có chẩn đoán chính xác, tùy vào mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau như: 

• Điều trị nội khoa với băng ép, thuốc giảm đau chống viêm. Phương pháp này được áp dụng phổ biến trong các trường hợp bong gân mức độ nhẹ và trung bình. Mục tiêu của phương pháp này là giảm đau, kiểm soát sưng viêm và hỗ trợ dây chằng hồi phục tự nhiên mà không cần can thiệp phẫu thuật. Sau giai đoạn đau cấp, người bệnh có thể được hướng dẫn tập vận động nhẹ hoặc vật lý trị liệu để khôi phục khả năng cử động của ngón chân cái, giảm nguy cơ cứng khớp và tái phát chấn thương.
• Mang nẹp cố định để hạn chế vận động và giúp dây chằng hồi phục tốt hơn.
• Phẫu thuật đối với trường hợp dây chằng bị đứt hoàn toàn hoặc khớp bị tổn thương nghiêm trọng. Phẫu thuật rất hiếm khi cần thiết cho bong gân ngón chân cái, chủ yếu chỉ dành cho trường hợp rách hoàn toàn kèm trật khớp không đáp ứng điều trị bảo tồn.

Ngón chân cái bị bong gân cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám để điều trị đúng hướng

Bong ngón chân cái ở mỗi bệnh nhân có mức thời gian hồi phục khác nhau, phụ thuộc vào mức độ bong gân. Theo phân độ bong gân:

• Bong gân độ 1 (giãn nhẹ, không rách): tổn thương thường hồi phục sau 1 - 2 tuần.
• Bong gân độ 2 (rách một phần): có thể cần 3 - 6 tuần để hồi phục hoàn toàn.
• Bong gân ở mức trung bình tổn thương dây chằng nhiều hơn nên có thể cần 3 - 6 tuần để hồi phục hoàn toàn.
• Bong gân độ 3 (rách hoàn toàn): Nếu dây chằng rách hoàn toàn hoặc có tổn thương phối hợp, thời gian điều trị có thể kéo dài vài tháng.

Người bệnh không nên nóng vội vận động mạnh quá sớm vì có thể khiến chấn thương tái phát. Trong quá trình hồi phục, người bệnh cũng cần:

• Không tự ý xoa bóp mạnh ngay sau chấn thương.
• Không chườm nóng trong 48 giờ đầu.
• Không cố gắng vận động khi còn đau nhiều.
• Tái khám nếu triệu chứng không cải thiện.

Nếu được bác sĩ chỉ định, sau đợt đau cấp, người bệnh có thể tập các bài vận động nhẹ để phục hồi độ linh hoạt cho khớp. Ví dụ các bài tập phục hồi như:

• Tập co duỗi ngón chân nhẹ nhàng.
• Tập nắm bóp bóng nhỏ bằng bàn chân.
• Massage nhẹ nhàng vùng xung quanh khớp sau giai đoạn cấp.

Hy vọng những thông tin trên đây đã giúp bạn nhận diện được tình trạng bong gân ngón chân cái và xử trí đúng cách ngay từ khi bị chấn thương để giảm đau nhanh, hạn chế biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục. 

Trường hợp phát hiện dấu hiệu bong gân nhưng không biết nên xử trí thế nào, bạn có thể liên hệ ngay Hotline 1900 56 56 56 của Hệ thống Y tế MEDLATEC để được hỗ trợ nhanh chóng.