1. Hiện tượng cứt trâu ở trẻ sơ sinh là gì?

Trong dân gian, cụm từ "cứt trâu" thường được sử dụng để mô tả các mảng vảy dày, dính, có màu từ vàng nhạt, nâu cho đến xám sẫm bám loang lổ trên da đầu của trẻ nhỏ. Đây thực chất là biểu hiện của viêm da tiết bã ở trẻ sơ sinh, một tình trạng da liễu lành tính, không có tính lây nhiễm và cũng không phải do yếu tố vệ sinh.

Hiện tượng này thường khởi phát rất sớm, phổ biến nhất ở trẻ từ 2 tuần tuổi cho đến 12 tháng tuổi. Trong hầu hết các trường hợp, tình trạng này không gây ngứa hay đau đớn cho trẻ, trừ khi các mảng vảy bị nứt nẻ hoặc nhiễm trùng do cha mẹ can thiệp sai cách.

Cứt trâu ở trẻ sơ sinh là tình trạng da liễu thường gặp và lành tính

2. Vì sao trẻ sơ sinh bị cứt trâu?

Hiện tượng đóng vảy ở da đầu này không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ, mà là hệ quả của sự cộng hưởng giữa các yếu tố nội tiết nội sinh và môi trường vi sinh trên da trẻ. 

2.1. Sự tăng tiết quá mức của tuyến bã nhờn nội sinh

Cơ chế cốt lõi gây ra tình trạng cứt trâu ở trẻ sơ sinh là sự hoạt động quá mức của các tuyến bã nhờn nằm dưới chân nang lông. Hệ thống tuyến dầu này ở trẻ nhỏ chưa thể tự điều hòa nhịp nhàng. 

Khi chúng tiết ra một lượng dầu thừa quá lớn, lượng chất nhờn này sẽ đọng lại trên bề mặt da. Tại đây, chất dầu đóng vai trò như một loại keo sinh học, kết dính toàn bộ các tế bào da chết đang bong, tạo thành một lớp vảy sừng dày và cứng bám chặt vào da đầu. 

2.2. Tác động từ lượng hormone của người mẹ truyền sang

Sau khi chào đời, lượng nội tiết tố được mẹ truyền sang vẫn tiếp tục tồn tại và tuần hoàn trong máu của em bé một vài tháng trước khi tự đào thải hết. Chúng kích thích mạnh mẽ các tuyến dầu ở vùng đầu và mặt của trẻ phát triển, dẫn đến hiện tượng tăng tiết bã nhờn cơ năng. 

2.3. Sự phát triển của nấm men Malassezia và thói quen vệ sinh

Sự tích tụ của lượng dầu béo dồi dào trên da đầu vô tình tạo ra một môi trường sinh trưởng lý tưởng cho một loại nấm men tự nhiên có tên là Malassezia. Loại nấm này ăn các acid béo trong dầu thừa, giải phóng ra các chất kích ứng da, làm tăng tốc độ bong tróc của các tế bào biểu bì, khiến các mảng vảy cứt trâu đóng nhanh và dày hơn.

Bên cạnh đó, nhiều mẹ bỉm vì quá sợ hãi, không dám chạm vào vùng thóp non nớt của con nên khi gội đầu thường xoa rất hời hợt, không làm sạch được lượng tế bào chết tích tụ mỗi ngày, khiến lớp vảy sừng càng nhiều hơn và chồng lên nhau.

3. Quy trình xử lý cứt trâu ở trẻ sơ sinh an toàn, không đau tại nhà

Để làm sạch các mảng bám này mà không làm đau hay trầy xước làn da mỏng manh của con, mẹ tuyệt đối không được nôn nóng, có thể tham khảo 2 bước xử trí sau đây:

3.1. Làm mềm mảng vảy bằng các loại dầu tự nhiên

Mẹ có thể sử dụng các loại dầu tự nhiên, lành tính và có độ dưỡng ẩm cao như dầu dừa nguyên chất, dầu ô liu hoặc các loại dầu massage chuyên dụng cho em bé (baby oil).

Trước khi gội đầu cho con khoảng 15 - 20 phút, mẹ hãy nhỏ vài giọt dầu vào lòng bàn tay rồi xoa nhẹ lên vùng da đầu bị đóng vảy cứt trâu của bé. Sử dụng phần thịt của các đầu ngón tay (tuyệt đối không dùng móng tay) massage theo chuyển động tròn một cách nhẹ nhàng. Thời gian ủ này giúp dầu thấm sâu, cắt đứt các liên kết keo của dầu thừa, làm các mảng vảy sừng cứng tự động rã ra, bong nhẹ khỏi chân tóc.

Mẹ có thể sử dụng một số loại dầu tự nhiên để làm mềm và bong các vảy sừng trên da đầu trẻ

3.2. Gội đầu và chải tóc bằng lược chuyên dụng cho bé

Sau khi hết thời gian ủ dầu, mẹ có thể tắm gội cho trẻ bằng các dòng dầu gội dịu nhẹ, không chứa chất tẩy rửa mạnh. Dùng lòng bàn tay nhẹ nhàng xoa tạo bọt trên đầu con, làn nước ấm kết hợp dầu gội sẽ cuốn trôi lượng dầu ủ và các mảng cứt trâu đã được làm mềm trước đó.

Khi tóc con còn đang ướt, mẹ hãy sử dụng một chiếc lược chải tóc chuyên dụng cho trẻ sơ sinh (loại lược có phần lông chải siêu mềm mại bằng sợi tơ nhân tạo). Chải thật nhẹ nhàng theo một hướng để gạt các mảng vảy đã bong ra khỏi tóc bé. Cuối cùng, dùng khăn xô mềm thấm khô đầu con để tránh bé bị nhiễm lạnh.

4. Những sai lầm cần tránh khi cha mẹ cố cạy cứt trâu cho con

Làn da của em bé sơ sinh mỏng hơn da người lớn rất nhiều lần và hệ thống mao mạch dưới da vô cùng dày đặc. Tuy nhiên, vì nóng lòng, không ít phụ huynh đã phạm phải các sai lầm tai hại sau:

• Dùng móng tay hoặc lược cứng để cố sức cạy gỡ vảy: Khi mảng vảy đang khô và bám chặt vào các nang tóc, nếu mẹ cố tình dùng móng tay bấm hoặc dùng lược nhựa cứng để cạy, lực kéo mạnh sẽ làm rách lớp biểu bì da đầu, gây chảy máu, tổn thương nang tóc của con. Những vết xước li ti này có thể làm các loại vi khuẩn nguy hiểm (như tụ cầu vàng) xâm nhập, gây viêm da mủ, rụng tóc vĩnh viễn, thậm chí là biến chứng nhiễm trùng huyết nguy hiểm. 
• Tự ý bôi các loại thuốc trị nấm hoặc kem chứa Corticoid liều cao: Thấy con bị đóng vảy nhiều, nhiều mẹ tự ý ra nhà thuốc mua các loại kem bôi da liễu của người lớn về thoa cho bé. Da đầu trẻ có độ thẩm thấu rất mạnh, việc tự ý dùng Corticoid hoặc thuốc kháng nấm liều cao không có chỉ định của bác sĩ sẽ gây teo da, giãn mạch và ngộ độc hoạt chất hóa học hệ thống cực kỳ nguy hiểm cho sự phát triển của trẻ.

5. Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám?

Mặc dù viêm da tiết bã là hiện tượng lành tính, tự hết sau một thời gian, nhưng cha mẹ cần lập tức ngừng các biện pháp chăm sóc tại nhà và đưa con đến gặp bác sĩ nếu thấy xuất hiện các biểu hiện sau:

• Vùng da đầu bị cứt trâu có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn: Da sưng nề đỏ rực, xuất hiện các vết nứt nẻ chảy máu, rỉ dịch vàng mủ hoặc có mùi hôi tanh khó chịu. Lúc này, chạm nhẹ vào đầu là em bé sẽ khóc thét lên vì đau đớn.
• Các mảng vảy có xu hướng lan rộng với tốc độ nhanh, lan từ đầu xuống toàn bộ khuôn mặt, cổ, vùng nách, bẹn, bắp tay, bắp chân, khiến làn da toàn thân của con bị đỏ ửng, khô ráp và bong tróc mảng lớn.
• Tình trạng tổn thương da đi kèm các triệu chứng toàn thân nghiêm trọng: Như bé bị sốt cao liên tục, lờ đờ, bỏ bú, ngủ kém, quấy khóc không thể dỗ dành hoặc có dấu hiệu sụt cân, tiêu chảy kéo dài.

Ba mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám khi có những dấu hiệu tăng nặng của bệnh

Hiện tượng cứt trâu ở trẻ sơ sinh thực chất chỉ là một phản ứng sinh lý lành tính và sẽ dần hết theo thời gian, ba mẹ chỉ cần chăm sóc và vệ sinh đúng cách cho trẻ tại nhà. Tuy nhiên, nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường đã nêu trên, ba mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám tại các cơ sở y tế uy tín như chuyên khoa Nhi thuộc Hệ thống Y tế MEDLATEC để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn hướng xử trí. Để đặt lịch khám tại MEDLATEC, Quý khách vui lòng liên hệ tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.