Các tin tức tại MEDlatec
Tại sao lại bị say xe? Nguyên nhân, đối tượng dễ gặp và cách phòng ngừa
- 31/01/2024 | Thuốc say xe cho bà bầu - Sử dụng sao cho an toàn?
- 15/08/2024 | Vì sao bị say xe? Dùng thuốc say xe có hại không?
- 15/06/2025 | Say xe nên uống nước gì để đỡ khó chịu và những biện pháp phòng ngừa say tàu xe khác
- 18/06/2025 | Gợi ý các cách chống say xe giúp bạn tự tin hơn trong chuyến đi
- 16/06/2026 | Giải đáp: Uống thuốc say xe nhiều có sao không?
1. Say xe là gì?
Say xe là cảm giác khó chịu xuất hiện khi di chuyển bằng ô tô, xe khách, tàu hỏa. Đây là một dạng của say chuyển động (motion sickness), cùng nhóm với say tàu, say sóng hay say máy bay. Một số người còn gặp cảm giác tương tự khi chơi trò chơi điện tử hoặc dùng kính thực tế ảo, dù cơ thể không thực sự di chuyển.
Say xe không được xem là một bệnh. Hầu như ai có hệ tiền đình hoạt động bình thường cũng có thể bị say nếu chuyển động đủ mạnh, chỉ khác nhau ở mức độ nhạy cảm.
2. Tại sao lại bị say xe?
2.1. Não bộ nhận tín hiệu chuyển động không thống nhất
Khi tìm hiểu tại sao lại bị say xe, giới chuyên môn thường giải thích bằng thuyết xung đột cảm giác. Cơ thể nhận biết chuyển động nhờ ba nguồn chính:
- Mắt.
- Hệ tiền đình ở tai trong.
- Các thụ thể cảm nhận ở cơ, khớp.
Hệ tiền đình là cơ quan nhỏ nằm sâu trong tai. Cơ quan này giúp cơ thể giữ thăng bằng và nhận biết tư thế.
Bình thường, các tín hiệu này khớp với nhau. Khi ngồi trên xe, tình huống lại khác. Tai trong cảm nhận rõ lúc xe tăng tốc, phanh hay ôm cua. Nếu bạn đang cúi nhìn điện thoại, mắt lại chỉ thấy một vật đứng yên. Cơ và khớp của người ngồi yên trên ghế cũng "báo" rằng cơ thể không vận động.
Não không xử lý được những thông điệp trái chiều này, từ đó gây ra cảm giác buồn nôn và vã mồ hôi.
2.2. Những yếu tố khiến cảm giác say rõ hơn
Một số tình huống trên đường đi có thể làm xung đột tín hiệu tăng lên hoặc khiến triệu chứng nặng hơn, bao gồm:
- Đọc sách, xem điện thoại: mắt tập trung vào vật ở gần và đứng yên, trong khi cơ thể đang chuyển động.
- Ngồi ở vị trí khó nhìn ra phía trước: chẳng hạn ghế cuối xe khách hoặc ghế quay ngược chiều xe chạy.
- Đường đèo, nhiều khúc cua, xe phanh gấp liên tục: chuyển động thay đổi đột ngột khiến tai trong bị kích thích nhiều hơn.
- Không gian bí, có mùi xăng dầu: mùi nồng, đặc biệt là khói xăng dầu, có thể làm tình trạng buồn nôn nặng hơn.
- Thiếu ngủ, uống rượu bia, hút thuốc: thiếu ngủ có thể khiến say xe nặng hơn, còn rượu bia và nicotine làm tăng nguy cơ say.
3. Vì sao có người dễ say xe hơn người khác?
Nhiều người thắc mắc tại sao lại bị say xe trong khi người ngồi cạnh vẫn bình thường. Mức độ nhạy cảm với chuyển động khác nhau ở mỗi người và chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), trẻ từ 2–12 tuổi đặc biệt dễ say xe. Trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi thường ít gặp tình trạng này, còn người trên 50 tuổi ít nhạy cảm hơn.
Một số nhóm khác cũng có nguy cơ cao hơn, bao gồm:
- Phụ nữ: đặc biệt trong thai kỳ, kỳ kinh nguyệt hoặc khi đang dùng hormone.
- Người bị đau nửa đầu (migraine): dễ say xe hơn, nhất là trong lúc đang lên cơn.
- Người có bệnh lý tai trong: ví dụ chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV), một dạng rối loạn tiền đình gây chóng mặt khi thay đổi tư thế đầu.
- Người có tiền sử gia đình: gia đình có người hay say xe cũng là một yếu tố nguy cơ.
- Người đang dùng một số thuốc: một số thuốc kê đơn có thể khiến cảm giác buồn nôn khi say xe nặng hơn.
Yếu tố tâm lý cũng có vai trò nhất định. Người từng bị say xe có thể gặp triệu chứng nặng hơn ở những lần sau vì đã lo trước rằng mình sẽ say. Người lái xe lại ít bị say hơn hành khách, do họ chủ động điều khiển và đoán trước được chuyển động của xe.
4. Dấu hiệu nhận biết khi bị say xe
Triệu chứng có thể xuất hiện từ từ hoặc đến đột ngột. Buồn nôn là biểu hiện chính. Bên cạnh đó, người bị say xe có thể gặp thêm:
- chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi, dễ cáu gắt.
- Vã mồ hôi, thường là mồ hôi lạnh, da tái.
- Tiết nhiều nước bọt hơn bình thường, ợ hơi.
- Thở nhanh hoặc có cảm giác cần hít sâu.
- Nôn.
Ở phần lớn mọi người, các triệu chứng giảm dần sau khi rời khỏi phương tiện. Say xe thường không gây ảnh hưởng lâu dài. Tuy vậy, nôn nhiều có thể dẫn đến mất nước và tụt huyết áp. Trong những chuyến đi dài, bạn nên uống từng ngụm nước nhỏ để bù lại lượng nước đã mất.
5. Cách hạn chế say xe khi di chuyển
5.1. Điều chỉnh thói quen trước và trong chuyến đi
Khi đã hiểu cơ chế gây say, bạn có thể giảm xung đột tín hiệu bằng một số thay đổi đơn giản:
- Chọn chỗ ngồi phù hợp: trên ô tô, bạn nên ngồi ghế phụ phía trước. Trên xe buýt, xe khách, bạn nên chọn ghế cạnh cửa sổ. Khi đi tàu hỏa, bạn nên chọn ghế cạnh cửa sổ quay về hướng tàu chạy.
- Nhìn xa về phía trước: bạn nên hướng mắt về một điểm cố định ở xa, chẳng hạn đường chân trời. Nếu không nhìn được ra ngoài, bạn có thể nhắm mắt lại.
- Hạn chế đọc sách, xem điện thoại: nhất là khi xe đi đường đèo, nhiều khúc cua.
- Giữ không khí thông thoáng: bạn có thể hạ kính xe hoặc chỉnh cửa gió điều hòa thổi về phía mình.
- Ăn nhẹ trước khi đi: bạn nên chọn bữa ăn nhẹ, ít béo, gồm thức ăn nhiều tinh bột và dễ tiêu. Để bụng đói thường không giúp tránh được cảm giác buồn nôn.
- Nghỉ giữa chặng: với hành trình dài, bạn có thể dừng lại để hít thở không khí trong lành, uống chút nước mát và đi bộ ngắn.
Một số nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp giảm triệu chứng say xe. Tuy nhiên, hiệu quả có thể khác nhau ở mỗi người. Với trẻ nhỏ, trò chuyện, nghe nhạc hoặc hát cùng trẻ giúp trẻ phân tán sự chú ý.
5.2. Sử dụng thuốc chống say xe đúng cách
Thuốc chống say xe thường dùng thuộc nhóm kháng histamin gây buồn ngủ, ví dụ dimenhydrinat. Các loại kháng histamin không gây buồn ngủ không có tác dụng chống say.
Thuốc thường phát huy tác dụng tốt hơn khi được dùng trước lúc khởi hành. Khi triệu chứng đã xuất hiện, dạ dày làm rỗng chậm nên thuốc có thể khó hấp thu. Miếng dán scopolamin dán sau tai cũng là một lựa chọn, nhưng thuốc có thể gây khô miệng và chỉ dùng cho người lớn.
Bạn không nên tự ý dùng thuốc chống say xe cho trẻ nhỏ. Dùng thuốc kháng histamin quá mức có thể gây an thần sâu, đe dọa tính mạng trẻ. Người bị glôcôm hoặc có nguy cơ bí tiểu do bệnh tuyến tiền liệt không nên dùng scopolamin. Phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc khác nên hỏi ý kiến bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng. Do thuốc có thể gây buồn ngủ, bạn không nên tự lái xe sau khi uống.
Như vậy, câu hỏi tại sao lại bị say xe phần lớn được lý giải bằng sự xung đột tín hiệu mà mắt, tai trong và cơ thể gửi về não. Tình trạng này thường không nguy hiểm. Bạn có thể hạn chế say xe bằng cách chọn chỗ ngồi phù hợp, nhìn xa về phía trước, giữ không gian thông thoáng và dùng thuốc đúng hướng dẫn. Khi triệu chứng kéo dài, xuất hiện cả lúc không di chuyển hoặc kèm dấu hiệu bất thường, bạn nên chủ động đi khám để được đánh giá nguyên nhân.
Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, bạn có thể được bác sĩ khám và tư vấn khi gặp tình trạng chóng mặt, buồn nôn kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần. Khi cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.
Lựa chọn dịch vụ
Quý khách hàng vui lòng lựa chọn dịch vụ y tế theo nhu cầu!