1. Thao túng tâm lý là gì?

Thao túng tâm lý là hành vi kiểm soát hoặc tác động đến suy nghĩ, cảm xúc và hành vi của người khác thông qua những cách thức gián tiếp, tinh vi như lừa dối, gây áp lực cảm xúc hoặc bóp méo sự thật nhằm phục vụ lợi ích cá nhân. Hành vi này thường tạo ra sự mất cân bằng quyền lực trong mối quan hệ và khiến nạn nhân dần nghi ngờ chính nhận thức của mình.

Thao túng tâm lý là hành vi kiểm soát cảm xúc và suy nghĩ của người khác

Đây được xem là một dạng lạm dụng tâm lý, có thể gây tổn thương tinh thần thông qua việc lợi dụng tình cảm, làm sai lệch suy nghĩ hoặc tạo áp lực cảm xúc để kiểm soát người khác. Hành vi này có thể xuất hiện trong nhiều mối quan hệ khác nhau như tình yêu, gia đình, bạn bè hoặc môi trường công việc.

Khác với ảnh hưởng xã hội lành mạnh - vốn dựa trên sự tôn trọng và mang tính xây dựng giữa hai bên, thao túng tâm lý thường chỉ phục vụ lợi ích của một phía. Người thao túng cố tình tạo ra sự lệ thuộc hoặc mất cân bằng quyền lực để đạt được mục đích cá nhân.

Trong nhiều trường hợp, người bị thao túng tâm lý thường khó nhận ra tình trạng của mình vì các hành vi kiểm soát diễn ra một cách tinh vi và kéo dài. Tuy nhiên, bạn có thể đang rơi vào tình huống này nếu xuất hiện một số dấu hiệu sau:

• Thường xuyên nghi ngờ bản thân và cảm thấy tiêu cực về chính mình;
• Hay cảm thấy bối rối, thậm chí nghĩ rằng mình đang phản ứng quá mức hoặc không bình thường;
• Xin lỗi người khác quá nhiều, kể cả khi lỗi không hoàn toàn thuộc về bạn;
• Cảm thấy khó hiểu khi được đối xử tốt nhưng trong lòng vẫn không thoải mái hoặc không hài lòng;
• Có xu hướng bao che hoặc biện minh cho hành vi của người đang gây ảnh hưởng đến bạn trước người khác;
• Nói dối hoặc né tránh sự thật để tránh bị chỉ trích, xúc phạm hoặc gây áp lực;
• Khó khăn trong việc đưa ra quyết định, ngay cả với những vấn đề nhỏ trong cuộc sống;
• Nhận thấy bản thân thay đổi nhiều so với trước đây, trở nên thiếu tự tin hoặc phụ thuộc hơn;
• Có cảm giác mọi thứ không ổn, nhưng lại khó giải thích rõ ràng nguyên nhân;
• Dần mất đi niềm vui và sự hứng thú trong cuộc sống;
• Thường xuyên tự hỏi liệu mình có phải là người tốt hay không.

2. Các dấu hiệu hành vi thao túng tâm lý

Dưới đây là các dấu hiệu của hành vi thao túng tâm lý:

Hành vi gây hấn thụ động (passive-aggressive)

Người thao túng thường tỏ ra đồng ý với bạn nhưng sau đó lại thể hiện sự khó chịu một cách gián tiếp như châm biếm, im lặng, trì hoãn hoặc tỏ ra thất vọng. Họ không nói thẳng vấn đề, khiến bạn cảm thấy căng thẳng và dần mất tự tin.

Chỉ trích, đe dọa trên mạng hoặc ngoài đời

Họ có thể dùng lời nói hoặc hành động để gây áp lực tâm lý như tung tin đồn, nói xấu trên mạng xã hội, khiến nạn nhân bị tổn thương danh dự và tinh thần. Một số người còn tự cho mình là chuyên gia, áp đặt quan điểm để khiến người khác cảm thấy kém cỏi và phụ thuộc. Thậm chí có trường hợp lợi dụng luật lệ, thủ tục để gây khó khăn cho nạn nhân.

Chỉ trích, đe dọa hoặc lan truyền tin đồn trên mạng xã hội hay ngoài đời là một trong những biểu hiện của hành vi thao túng tâm lý

Bóp méo sự thật (gaslighting)

Đây là hành vi khiến nạn nhân nghi ngờ chính nhận thức và khả năng của bản thân. Người thao túng thường phủ nhận sự thật hoặc diễn giải sự việc theo hướng khác, làm nạn nhân mất tự tin và khó đưa ra quyết định.

Gợi cảm giác tội lỗi

Kẻ thao túng thường đóng vai nạn nhân hoặc nhắc lại những ân huệ trong quá khứ để khiến đối phương cảm thấy mắc nợ và phải làm theo ý họ.

Phớt lờ (silent treatment)

Im lặng và làm ngơ là cách họ trừng phạt nạn nhân. Khi đối phương mong chờ sự phản hồi hoặc xác nhận, họ cố tình không đáp lại để gây áp lực tâm lý.

So sánh với người khác

Người thao túng thường so sánh bạn với người khác nhằm tạo cảm giác thua kém, khiến bạn tự ti và phải cố gắng đáp ứng kỳ vọng của họ.

3. Cách đối phó với hành vi thao túng tâm lý

Thao túng tâm lý có thể xảy ra trong nhiều mối quan hệ khác nhau như gia đình, bạn bè hoặc môi trường làm việc. Đây là hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến cảm xúc và chất lượng cuộc sống của người bị tác động. Khi thường xuyên bị thao túng, bạn có thể cảm thấy buồn bã, lo lắng, mất tự tin hoặc liên tục nghi ngờ chính bản thân mình. Nếu nhận ra mình đang ở trong một mối quan hệ như vậy, bạn cần tỉnh táo nhìn nhận vấn đề và tìm cách bảo vệ bản thân. Trong trường hợp không thể hoàn toàn tránh khỏi mối quan hệ này, bạn có thể áp dụng một số cách sau để đối phó:

• Tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý nếu cần thiết. Khi cảm thấy khó kiểm soát cảm xúc hoặc không biết cách thoát khỏi tình trạng bị thao túng, việc trao đổi với nhà trị liệu tâm lý có thể giúp bạn cân bằng lại tinh thần;

Tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý giúp cân bằng cảm xúc và vượt qua tình trạng bị thao túng.

• Hạn chế tiếp xúc với những người có biểu hiện tình cảm thái quá hoặc thiếu chân thành. Những hành vi quan tâm quá mức nhưng thiếu sự tự nhiên đôi khi là dấu hiệu của sự kiểm soát hoặc thao túng;
• Thiết lập ranh giới rõ ràng và mạnh dạn thể hiện quan điểm của mình. Việc nói ra suy nghĩ và cảm xúc một cách thẳng thắn sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi cũng như sự tôn trọng dành cho bản thân;
• Không vội vàng đưa ra quyết định khi đang bị gây áp lực. Hãy dành thời gian suy nghĩ kỹ lưỡng để cân nhắc mọi khía cạnh trước khi lựa chọn, từ đó tránh những quyết định khiến bạn phải hối tiếc;
• Củng cố sự tin tưởng vào chính mình. Lắng nghe cảm xúc và trực giác của bản thân sẽ giúp bạn nhận diện rõ hơn những điều đang diễn ra trong mối quan hệ;
• Viết nhật ký cảm xúc. Ghi lại suy nghĩ và trải nghiệm hằng ngày là một cách hữu ích để giải tỏa áp lực, đồng thời giúp bạn nhìn nhận vấn đề rõ ràng và khách quan hơn.

Thao túng tâm lý là một dạng lạm dụng tinh thần có thể xảy ra trong nhiều mối quan hệ khác nhau và thường diễn ra một cách âm thầm, khó nhận biết. Nếu tình trạng này kéo dài, người bị thao túng có thể dần mất đi sự tự tin, cảm giác an toàn và niềm vui trong cuộc sống. Vì vậy, việc nhận diện sớm các dấu hiệu của dạng thao túng này và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết là những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe tinh thần của chính mình. Nếu có dấu hiệu căng thẳng tâm lý kéo dài hoặc cần được tư vấn thêm về sức khỏe tinh thần, bạn đọc vui lòng liên hệ tới MEDLATEC qua Tổng đài 1900 56 56 56 để được hỗ trợ kịp thời.