1. Vì sao trẻ bị nôn liên tục?

Nôn là phản xạ đẩy thức ăn và dịch trong dạ dày ra ngoài qua đường miệng. Đây là triệu chứng của nhiều tình trạng khác nhau chứ không phải một bệnh riêng. Vì vậy, để biết trẻ em bị nôn liên tục phải làm sao, cha mẹ nên nắm được những nguyên nhân thường gặp trước.

Với trẻ sơ sinh, cha mẹ cũng nên phân biệt nôn với trớ sữa. Trớ là sữa chảy nhẹ ra khóe miệng, đôi khi kèm ợ hơi. Tình trạng này khá phổ biến và thường không đáng lo nếu bé vẫn bú tốt, tăng cân đều. Nôn thì khác, sữa hoặc thức ăn bị tống ra mạnh, có khi thành tia.

1.1. Nguyên nhân thường gặp

Theo NHS, phần lớn trẻ chỉ nôn trong khoảng 1–2 ngày và thường không phải dấu hiệu của bệnh nghiêm trọng. Một số nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Viêm dạ dày ruột do virus: Rotavirus, norovirus là những tác nhân hay gặp. Trẻ thường nôn nhiều trong những giờ đầu, sau đó có thể đi ngoài phân lỏng, sốt nhẹ, đau bụng.
• Ngộ độc thực phẩm: Trẻ nôn sau khi ăn thức ăn không đảm bảo vệ sinh, thường khởi phát sau ăn vài giờ.
• Nhiễm trùng ngoài đường tiêu hóa: Viêm đường hô hấp hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu cũng có thể khiến trẻ nôn.
• Yếu tố khác: Say tàu xe, ăn quá no hoặc ho nhiều.

Viêm dạ dày ruột do virus là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ bị nôn liên tục.

1.2. Nguyên nhân cần cảnh giác

Một số bệnh lý ít gặp hơn nhưng cần được bác sĩ xử trí sớm:

• Hẹp phì đại môn vị: Đây là tình trạng đường thông từ dạ dày xuống ruột bị hẹp, thường gặp ở trẻ vài tuần tuổi. Bé nôn vọt sau bú và chậm tăng cân.
• Lồng ruột: Một đoạn ruột lồng vào đoạn ruột kế tiếp. Trẻ khóc thét từng cơn, da tái, lả đi và nôn.
• Tắc ruột: Trẻ nôn ra dịch xanh hoặc vàng xanh, bụng chướng và không đi ngoài được.
• Chấn thương đầu hoặc nhiễm trùng thần kinh: Trẻ nôn sau khi ngã, va đập đầu, hoặc nôn kèm đau đầu, cứng cổ, phát ban.
• Nuốt phải thuốc hoặc hóa chất: Cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

2. Trẻ em bị nôn liên tục phải làm sao để hạn chế mất nước?

Khi trẻ nôn nhiều lần, cơ thể mất cả nước lẫn muối khoáng. Trẻ càng nhỏ thì nguy cơ mất nước càng cao. Mục tiêu chăm sóc tại nhà vì vậy không phải là cầm nôn ngay lập tức, mà là giữ cho trẻ đủ nước trong lúc cơ thể hồi phục.

2.1. Giữ an toàn cho trẻ khi nôn

Khi trẻ đang nôn, ở tư thế ngồi hoặc đứng nên để trẻ cúi người về phía trước hơi cúi người về phía trước. Nếu trẻ đang nằm, hãy cho trẻ nằm nghiêng để hạn chế sặc chất nôn vào đường thở. Sau cơn nôn, bạn lau sạch miệng, mũi cho trẻ và thay quần áo bị bẩn. Trẻ lớn có thể súc miệng bằng nước sạch.

Phụ huynh cũng nên ghi lại số lần nôn, màu sắc chất nôn, lượng nước trẻ uống được và số lần đi tiểu. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá tình trạng của trẻ nhanh hơn nếu cần đi khám.

2.2. Bù nước và điện giải đúng cách

Dung dịch bù nước và điện giải đường uống (ORS, thường gọi là oresol) giúp bù lại lượng nước và muối khoáng mất đi qua chất nôn. Mỗi loại gói có lượng nước pha khác nhau, nên bạn cần đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì. Nên pha bằng nước đun sôi để nguội, không thêm đường, sữa hay nước trái cây. Dung dịch đã pha chỉ nên dùng trong 24 giờ.

Dung dịch bù nước và điện giải cần được pha đúng lượng nước ghi trên bao bì.

Cách cho uống quan trọng không kém cách pha. Khi trẻ đang nôn, lượng nhỏ chia nhiều lần sẽ dễ được giữ lại hơn so với uống nhiều một lúc. Cụ thể:

• Trẻ dưới 2 tuổi: Cho uống khoảng 1 thìa cà phê mỗi 1–2 phút, dùng thìa hoặc xi lanh cho uống.
• Trẻ lớn hơn: Cho uống từng ngụm nhỏ, đều đặn.
• Nếu trẻ nôn lại: Tạm dừng khoảng 5–10 phút, sau đó cho uống tiếp nhưng chậm hơn.

Trẻ đang bú mẹ nên tiếp tục được bú. Bạn có thể cho bé bú cữ ngắn hơn nhưng thường xuyên hơn.

2.3. Cho trẻ ăn lại từ từ

Bạn không nên ép trẻ ăn khi trẻ vẫn còn nôn. Khi trẻ đã ngừng nôn khoảng 8 giờ, có thể cho ăn lượng nhỏ thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo loãng, cơm nát, bánh mì, chuối hoặc khoai nghiền. Nếu trẻ không nôn lại trong khoảng 24 giờ, có thể dần quay về chế độ ăn thường ngày. Trong giai đoạn này, nên hạn chế đồ nhiều dầu mỡ, đồ ngọt và nước có ga.

Khi trẻ đã ngừng nôn, bạn có thể cho trẻ ăn lại từ từ với thức ăn mềm, dễ tiêu.

3. Những sai lầm cha mẹ nên tránh

Khi tìm hiểu trẻ em bị nôn liên tục phải làm sao, nhiều phụ huynh muốn con hết nôn thật nhanh nên dễ xử trí chưa phù hợp. Một số sai lầm thường gặp bao gồm:

• Tự ý dùng thuốc chống nôn: Thuốc chống nôn, kể cả loại không kê đơn, chỉ nên dùng khi có chỉ định của bác sĩ, vì một số thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn ở trẻ.
• Tự dùng kháng sinh: Phần lớn trường hợp do virus, nên kháng sinh không giúp trẻ khỏi nhanh hơn.
• Pha oresol sai tỉ lệ: Nhiều người pha đặc hơn để trẻ uống ít, hoặc pha loãng cho dễ uống. Cả hai cách đều có thể gây rối loạn điện giải.
• Cho uống nhiều một lúc: Dạ dày đang kích thích dễ nôn trở lại khi bị căng đột ngột.
• Dùng nước ngọt, nước có ga thay dung dịch bù điện giải: Các loại đồ uống này không có tỉ lệ đường và muối phù hợp để bù nước.

4. Dấu hiệu mất nước ở trẻ cần theo dõi

Trẻ dưới 1 tuổi mất nước nhanh hơn trẻ lớn. Vì vậy, trong lúc chăm sóc, bạn nên quan sát trẻ thường xuyên. Các dấu hiệu cần lưu ý bao gồm:

• Miệng, lưỡi khô, trẻ khóc nhưng không có nước mắt.
• Trẻ đi tiểu ít hơn bình thường, nước tiểu sẫm màu. Trẻ nhỏ có thể không ướt tã trong 3 giờ trở lên.
• Mắt trũng, má hóp.
• Da nhăn chậm trở lại sau khi véo nhẹ.
• Trẻ lừ đừ, ngủ li bì hoặc quấy khóc bất thường.

5. Khi nào cần đưa trẻ đi khám hoặc cấp cứu?

Phần lớn trẻ cải thiện sau chăm sóc tại nhà, nhưng một số dấu hiệu cho thấy trẻ cần được bác sĩ đánh giá. Vì vậy, khi băn khoăn trẻ em bị nôn liên tục phải làm sao, việc nhận biết các dấu hiệu dưới đây là điều quan trọng nhất.

Bạn nên đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu trẻ có một trong các biểu hiện sau:

• Nôn ra dịch xanh hoặc vàng xanh, nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê.
• Đau bụng đột ngột, dữ dội, bụng chướng cứng.
• Li bì, khó đánh thức, mềm nhũn hoặc kích thích bất thường.
• Đau đầu, cứng cổ, phát ban, hoặc nôn sau chấn thương đầu.
• Nghi ngờ nuốt phải thuốc, hóa chất.
• Có dấu hiệu mất nước nặng.
• trẻ sơ sinh nôn vọt thành tia. Bé trai bị sưng, đau vùng bìu.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm trong các trường hợp sau:

• Trẻ không giữ được nước trong khoảng 8 giờ.
• Trẻ sơ sinh nôn quá 12 giờ, trẻ dưới 2 tuổi nôn quá 24 giờ, hoặc trẻ lớn nôn kéo dài hơn 1–2 ngày.
• Trẻ dưới 3 tháng tuổi nôn nhiều lần.
• Trẻ sốt cao, hoặc nôn trở lại khi bắt đầu ăn uống bình thường.

Tại cơ sở y tế, bác sĩ sẽ hỏi bệnh, thăm khám và đánh giá mức độ mất nước. Tùy trường hợp, trẻ có thể được chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu, phân hoặc siêu âm ổ bụng để tìm nguyên nhân. Trẻ mất nước nhiều hoặc không uống được có thể cần truyền dịch.

Người chăm sóc nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ không giữ được nước hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

6. Phòng ngừa lây lan khi trẻ nôn do viêm dạ dày ruột

Virus gây viêm dạ dày ruột lây khá dễ qua tay và đồ dùng. Người chăm sóc nên rửa tay bằng xà phòng sau khi dọn chất nôn, thay tã và trước khi chuẩn bị thức ăn. Bề mặt dính chất nôn cần được lau sạch, khử khuẩn. Trẻ nên nghỉ ở nhà ít nhất 48 giờ sau lần nôn hoặc tiêu chảy cuối cùng.

Về lâu dài, ăn chín uống sôi và tiêm vắc xin Rotavirus theo lịch giúp giảm nguy cơ trẻ mắc Viêm dạ dày ruột.

Với câu hỏi trẻ em bị nôn liên tục phải làm sao, điều cốt lõi là giữ cho trẻ đủ nước bằng dung dịch bù điện giải pha đúng cách, cho uống từng lượng nhỏ và theo dõi sát biểu hiện của trẻ. Nếu trẻ không giữ được nước, có dấu hiệu mất nước hoặc kèm các biểu hiện bất thường, bạn nên đưa trẻ đi khám thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.

Nếu cần thăm khám, bạn có thể lựa chọn các địa chỉ uy tín như MEDLATEC. Tại đây, trẻ được khám Nhi và thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh khi cần để hỗ trợ bác sĩ xác định nguyên nhân gây nôn. Nếu cần tư vấn, đặt lịch khám, quý khách hàng có thể gọi đến hotline 1900 56 56 56 để được hỗ trợ.